Jak informuje brytyjski dziennik "Financial Times", propozycje znalazły się w wewnętrznym dokumencie Komisji. Dla polskich rolników to ważna informacja, szczególnie w kontekście konkurencji na rynku zbóż, kukurydzy i rzepaku.
Bruksela przygotowuje specjalne zasady dla Ukrainy
"FT" poinformował, że dotarł do wewnętrznego dokumentu Komisji Europejskiej dotyczącego przyszłego procesu rozszerzenia Unii Europejskiej.
Według gazety Bruksela proponuje rozwiązania, które miałyby znacząco ograniczyć Ukrainie dostęp do unijnego rynku rolnego oraz do unijnych dopłat, jeżeli kraj ten w przyszłości zostanie członkiem UE.
Powodem jest przede wszystkim skala ukraińskiego rolnictwa oraz obawy części państw członkowskich przed skutkami pełnego otwarcia unijnego rynku na produkcję z Ukrainy.
Dla Polski temat jest szczególnie istotny. Ukraina jest bezpośrednim sąsiadem naszego kraju, a polscy rolnicy w ostatnich latach mocno odczuli skutki zmian w handlu produktami rolnymi z Ukrainą.
Trzeba jednak podkreślić, że nie jest to jeszcze przyjęta decyzja UE ani obowiązujące prawo. "Financial Times" opisuje propozycje znajdujące się w dokumencie Komisji dotyczącym przyszłego modelu rozszerzenia Unii. Ich ostateczny kształt może się jeszcze zmienić.
Gra toczy się także o unijne dopłaty
Jednym z najważniejszych elementów propozycji jest przyszłe uczestnictwo Ukrainy we Wspólnej Polityce Rolnej.
Według "FT” Bruksela rozważa ograniczenie Ukrainie dostępu do unijnego systemu wsparcia rolnictwa. Dziennik podaje, że wartość środków związanych ze Wspólną Polityką Rolną sięga około 55 mld euro rocznie.
Skala ukraińskiego rolnictwa sprawia, że kwestia ta jest dla UE szczególnie istotna. Ukraina należy do największych producentów rolnych w Europie, a jej potencjał eksportowy w przypadku zbóż i roślin oleistych jest bardzo duży.
Dlatego dyskusja dotyczy nie tylko tego, ile ukraińskich produktów będzie mogło trafić na rynek UE, ale również tego, na jakich zasadach ukraińscy rolnicy mieliby w przyszłości korzystać ze wspólnego systemu wsparcia.
Dlaczego Polska zwraca na to szczególną uwagę?
Problem ukraińskiej konkurencji nie jest dla polskiego rolnictwa nowy. W ostatnich latach zwiększony napływ produktów z Ukrainy był szczególnie odczuwalny w państwach sąsiadujących z tym krajem.
Dotyczyło to m.in. zbóż, kukurydzy i rzepaku. Wojna zmieniła również tradycyjne kierunki eksportu Ukrainy, przez co część jej produkcji rolnej zaczęła trafiać na rynki państw UE.
Z punktu widzenia Polski kluczowe jest więc to, na jakich zasadach ukraińskie rolnictwo będzie mogło funkcjonować na unijnym rynku w przyszłości.
Domagamy się zabezpieczeń dla rolników
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi wielokrotnie podkreślało, że Polska popiera pomoc dla Ukrainy, ale jednocześnie oczekuje zasad handlu, które nie będą nadmiernie obciążały europejskich rolników.
Od 29 października 2025 r. obowiązują zmodyfikowane zasady handlu UE–Ukraina, oparte na zaktualizowanych postanowieniach pogłębionej strefy wolnego handlu.
Wprowadzono m.in. kontyngenty taryfowe dla części produktów wrażliwych oraz bilateralną klauzulę ochronną, umożliwiającą czasowe wycofanie określonych preferencji taryfowych. Zgodnie z polskimi postulatami klauzula może być uruchomiona również w przypadku zakłóceń rynku na poziomie pojedynczego państwa członkowskiego.
To ważny mechanizm dla Polski, ponieważ skutki zwiększonego importu nie muszą być jednakowe we wszystkich krajach UE.
Skutecznie ograniczamy import części produktów
Nowe zasady handlowe UE–Ukraina nie oznaczają jednak zniesienia wszystkich polskich ograniczeń. W Polsce nadal obowiązuje bezterminowy zakaz importu z Ukrainy pszenicy, kukurydzy, rzepaku i słonecznika oraz niektórych produktów ich przetwórstwa.
To ważne rozróżnienie. Obecne zasady handlu z Ukrainą to jedno, a przyszłe warunki ewentualnego członkostwa tego kraju w UE – drugie. W debacie o ukraińskim rolnictwie te dwa zagadnienia często się mieszają, choć dotyczą różnych regulacji.
Ukraina jest już w negocjacjach akcesyjnych
Dyskusja o przyszłości ukraińskiego rolnictwa w UE nie jest czysto teoretyczna. Ukraina ma status kraju kandydującego, a formalne negocjacje akcesyjne rozpoczęły się w czerwcu 2024 r. Komisja Europejska informuje, że 15 czerwca 2026 r. otwarto pierwszy klaster negocjacyjny – "Fundamentals".
Rolnictwo znajduje się w osobnym klastrze "Resources, agriculture and cohesion". Oznacza to, że kwestie dotyczące przyszłego funkcjonowania ukraińskiego sektora rolnego w UE będą przedmiotem szczegółowych negocjacji.
Proces akcesyjny jest przy tym uzależniony od postępów Ukrainy w dostosowaniu prawa i spełnianiu kryteriów członkostwa.
Bruksela chce pomóc Ukrainie w eksporcie poza UE
Według "Financial Times" propozycje Komisji nie sprowadzają się wyłącznie do ograniczenia dostępu Ukrainy do rynku unijnego. Bruksela ma również wspierać Ukrainę w odzyskiwaniu tradycyjnych rynków eksportowych poza UE.
Z punktu widzenia Polski może to mieć duże znaczenie. Jeżeli większa część ukraińskiej produkcji rolnej będzie trafiała bezpośrednio na rynki światowe, presja na rynki państw UE może być mniejsza.
W ostatnich latach wojna zaburzyła tradycyjne kierunki eksportu ukraińskiego rolnictwa, co zwiększyło znaczenie rynku europejskiego dla ukraińskich producentów i eksporterów.
Co propozycje mogą oznaczać dla polskich rolników?
Na tym etapie nie można jeszcze mówić o konkretnych korzyściach dla polskich gospodarstw. Nie ma bowiem ostatecznych przepisów. Można jednak wskazać trzy obszary, które będą szczególnie ważne.
Po pierwsze – dostęp do rynku. Ewentualne ograniczenia dla ukraińskiej produkcji mogłyby zmniejszyć ryzyko gwałtownego wzrostu podaży niektórych produktów na rynku UE.
Po drugie – dopłaty. Ograniczone lub stopniowe włączanie Ukrainy do WPR mogłoby zmniejszyć presję na wspólny budżet rolny.
Po trzecie – okresy przejściowe i mechanizmy ochronne. Dla producentów pszenicy, kukurydzy czy rzepaku kluczowe będzie to, jakie limity zostaną ustalone, jak długo będą obowiązywać oraz jakie narzędzia otrzymają państwa członkowskie w przypadku zakłóceń rynku. Dla rolnika właśnie te szczegóły mogą mieć większe znaczenie niż samo polityczne hasło "Ukraina w UE".
Krzysztof Zacharuk
