O swoich zmartwieniach mówili w trakcie Badania Polska Wieś i Rolnictwo 2025, które zostało przeprowadzone we wrześniu ubiegłego roku na próbie 2550 osób.
Co ciekawe, finalne wyniki w wielu kategoriach są lepsze niż te uzyskiwane w poprzednich latach.
Czy dzieci przejmą gospodarstwa?
Ze zgromadzonych danych wynika, że 62% osób kierujących gospodarstwami rolnymi deklaruje, że jest w stanie utrzymać siebie/rodzinę wyłącznie z gospodarstwa rolnego.
Odsetek odpowiedzi twierdzących ("zdecydowanie tak") wzrósł znacząco względem dwóch poprzednich lat: odpowiednio 28,7% w 2025 r.; 16,5% w 2024 r. i 16,3% w 2023 r.
Ponad 3/4 rolników biorących udział w badaniu (79,2%) nie rozważa obecnie zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej (48,5% – zdecydowanie nie”, 30,7% – "raczej nie"). Niemal co piąty rolnik rozważa zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego (19,5%).
50,2% rolników zakłada, że kiedy nie będzie już zarządzać swoim gospodarstwem, to ich gospodarstwo przejmą osoby, które będą kontynuowały działalność rolniczą (27,5% rolników uważa, że będzie to ktoś z rodziny, a 22,7% – że będzie to ktoś spoza rodziny).
Gospodarstwo dostarcza masę stresu
Wśród kluczowych barier rozwoju gospodarstwa rolnego, rolnicy wymieniają: niską opłacalność produkcji (47,7% wskazań ogółem), zbyt wysokie ceny ziemi (29,8% wskazań ogółem), brak chętnych do pracy w rolnictwie (28,8% wskazań ogółem), trudności ze sprzedażą produktów (28,2% wskazań ogółem) oraz zbyt mały areał gospodarstwa (25,7% wskazań ogółem).
Dominującym powodem niepodejmowania dodatkowej pracy przez rolników jest brak czasu (praca w gospodarstwie nie pozostawia czasu na dodatkowe zajęcie – 57,0%) a w drugiej kolejności wystarczający poziom dochodów uzyskiwanych z rolnictwa (25,2%).
Jako główne źródła stresu osoby prowadzące gospodarstwo rolne wskazują: duże okresowe natężenie pracy (62,6% ogółem, w tym 18% jako I wskazanie), długotrwały i monotonny charakter pracy (59% ogółem, w tym 22% jako pierwsze wskazanie) oraz dużą liczbę obowiązków do wykonywania (50,5% ogółem, w tym 37% jako I wskazanie).
Doradztwo ma kluczowe znaczenie
Co czwarty rolnik (24,2%) deklaruje gotowość prowadzenia rachunkowości w swoim gospodarstwie, a co drugi (51,1%) popiera wprowadzenie obowiązkowych ubezpieczeń upraw rolnych i zwierząt gospodarskich.
Co trzeci rolnik (34,7%) nie wie, czy na terenie jego gminy działa spółka wodna. Świadomość działania takiego podmiotu potwierdza 37,8% badanych; spośród nich nieco ponad połowa pozytywnie ocenia działalność spółki (54,1%), natomiast 18,9% ocenia ją negatywnie.
31% rolników uważa, że gospodarstwa w Polsce borykają się z problemem dostępu do wystarczającej ilości wody.
Jednocześnie zdecydowana większość (79,5%) deklaruje otwartość udziału w szkoleniach dotyczących oszczędzania lub odzyskiwania wody w produkcji rolniczej, przy czym 55% byłoby zainteresowanych jedynie szkoleniami bezpłatnymi.
Z doradztwa Ośrodków Doradztwa Rolniczego w ostatnich 12 miesiącach korzystało 42,9% osób kierujących gospodarstwami rolnymi, przy czym 70,4% z nich ocenia tę usługę pozytywnie, a 21,9% negatywnie.
Z doradztwa prywatnych podmiotów doradczych korzystało 28,2% osób kierujących gospodarstwami rolnymi, z czego 64,6% ocenia usługę pozytywnie, a 29% negatywnie.
Z doradztwa firm dostarczających środki produkcji korzystało 34,7% kierujących gospodarstwami – 63,4% z nich ocenia usługę pozytywnie, a 25,5% negatywnie.
Najczęstszym powodem niekorzystania z doradztwa jest brak takiej potrzeby (79,3%), samodzielne zdobywanie wiedzy (30,1%), ale również ograniczenia finansowe – odpowiedź "nie stać mnie" wskazało 27,1% kierujących gospodarstwami.
Gdzie, kiedy i jak zapytano rolników?
Badanie zostało zrealizowane we wrześniu 2025 r. przez gliwicki instytut badawczy Market Research World w ramach wspólnego zamówienia: Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, a także Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.
Badaniem zostali objęci mieszkańcy obszarów wiejskich: N=2550, a sama forma to była metoda CAPI (wywiady wspierane komputerowo). Błąd statystyczny wynosi 3%.
Autorzy badania podają, że zrealizowano 2550 wywiadów bezpośrednich z pełnoletnimi mieszkańcami obszarów wiejskich, z czego połowę stanowili rolnicy – właściciele lub współwłaściciele gruntów rolnych kierujący gospodarstwem.
Jak przebiegało badanie? W pierwszym etapie wylosowano miejscowości rozłożone równomiernie w skali kraju. Wywiady prowadzono z dorosłymi mieszkańcami wylosowanych wsi, z pominięciem budynków o charakterze usługowym.
Połowę ogółu ankietowanych stanowiły kobiety (50%), z kolei w kategorii osób niezwiązanych z rolnictwem nieznacznie przeważali mężczyźni, stanowiąc 53,1%. Osoby w wieku od 34 lat stanowiły 23% respondentów, osoby w wieku od 35 do 54 lat stanowiły 37,6% respondentów, natomiast osoby w wieku co najmniej 55 lat – 39,4%.
Krzysztof Zacharuk
