Agencja, a Inspekcja Nasienna
Agencja Nasienna to organizacja hodowców, która zrzesza podmioty prowadzące działalność gospodarczą w zakresie twórczej hodowli nowych odmian roślin.
Do zadań i celów Agencji Nasiennej należy:
- opieka nad prawami intelektualnymi przysługującymi hodowcom w niej zrzeszonym
- oraz dbałość o zapewnienie transparentnych i uczciwych zasad funkcjonowania rynku nasiennego w Polsce.
Inspekcja Nasienna - Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa (PIORiN) – jest jedną z inspekcji urzędowej kontroli żywności, której zadaniem jest dbanie o przestrzeganie przepisów publicznoprawnych dotyczących bezpieczeństwa materiału siewnego.
- Nasza organizacja, w przeciwieństwie do PIORiN, zajmuje się ochroną prawa prywatnego. Działalność Agencji Nasiennej opiera się na przepisach rozporządzenia Rady (WE) Nr 2100/94 z dnia 27 lipca 1994 r. w sprawie wspólnotowego systemu ochrony odmian roślin (dalej: Rozporządzenie 2100/94), rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1768/95 z dnia 24 lipca 1995 r. ustanawiającego przepisy wykonawcze w zakresie odstępstwa rolnego przewidzianego w art. 14 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) Nr 2100/94 w sprawie wspólnotowego systemu ochrony odmian roślin (dalej: Rozporządzenie 1768/95) oraz przepisach ustawy z dnia 26 czerwca 2003 r. o ochronie prawnej odmian rośli (dalej: OchrPrOdmRoślinU). Agencja Nasienna pozostaje organizacją hodowców w rozumieniu przepisów tych aktów prawnych (art. 3 Rozporządzenia 1768/95, art. 23 OchrPrOdmRoślinU) - wyjaśnia Paweł Gała, Komplementariusz (Kancelaria Radców Prawnych Gała i Wspólnicy Sp.k.)
Czym jest odstępstwo rolne?
Odstępstwo rolne, ściśle związane jest z wyłącznym prawem do domiany. Przepisy stanowią, że posiadaczowi wyłącznego prawa do odmiany, czyli hodowcy, przysługuje wyłączne prawo do:
- wytwarzania lub rozmnażania (reprodukcji);
- przygotowania do rozmnażania;
- oferowania do sprzedaży;
- sprzedaży lub innego wprowadzenia do obrotu (inne form zbywania);
- eksportu;
- importu;
- przechowywania do każdego z ww. celów - materiału siewnego odmiany chronionej.
- Wykonywanie zaś ww. działań przez osobę inną niż hodowca (w tym przez rolnika) wymaga upoważnienia udzielonego przez hodowcę. „Istotą ochrony wyłącznego prawa do odmian roślin jest zatem to, że dokonanie któregokolwiek z powyższych działań w stosunku do materiału siewnego odmiany chronionej wymaga zgody uprawnionego hodowcy” (P. Gała, M. Korzycka-Iwanow, Ochrona prawna odmian roślin [w:] Prawo własności przemysłowej System Prawa Prywatnego tom 14A, red. R. Skubisz, Warszawa 2017, wyd. 2, str. 1266, nb. 110) - czytamy w nadesłanym do nas wyjaśnieniu.
Istnieje jednak wyjątek od konieczności posiadania takiej zgody. Jest nim instytucja odstępstwa rolnego.
Zgodnie z przepisamy rolnik jest uprawniony do używania materiału ze zbioru jako materiału siewnego odmiany chronionej, jeżeli materiał ten uzyskał w swoim gospodarstwie i użyje go w uprawie polowej w swoim gospodarstwie.
Odstępstwo rolne nie dla każdego. Jakie warunki musi spełnić rolnik?
Odstępstwo rolne jest objęte następującymi warunkami:
- materiał ten nie może być materiałem odmiany hybrydowej lub syntetycznej.
- Wykorzystanie przez rolnika do rozmnożenia w uprawie polowej materiału ze zbioru uzyskanego w jego własnym gospodarstwie w ramach instytucji odstępstwa rolnego uprawnione jest jedynie w stosunku do odmian gatunków roślin uprawnych wyraźnie wskazanych odpowiednio w art. 14 ust. 2 Rozporządzenia 2100/94 albo w art. 23 ust. 2 OchrPrOdmRoślinU.
- Przepisy przewidują również, że dla skorzystania z instytucji odstępstwa rolnego koniecznym jest, by rolnik zapłacił posiadaczowi odmiany opłatę z tego tytułu (chyba, że rolnik ten ma status drobnego rolnika w rozumieniu przepisów tych aktów prawnych).
- Wysokość tego wynagrodzenia wynosi 50% opłaty licencyjnej obowiązującej w stosunku do danej odmiany, płatnej odpowiednio – w odniesieniu do odmian chronionych na szczeblu wspólnotowym – do końca roku gospodarczego, w którym doszło do wykorzystania materiału ze zbioru jako materiały siewnego, lub – w odniesieniu do odmian chronionych na szczeblu krajowym – w terminie 30 dni od dnia wykorzystania materiału ze zbioru jako materiału siewnego.
Naruszenie warunków odstępstwa rolnego. Jakie konsekwencje grożą rolnikowi?
Jeżeli osoba/rolnik naruszy warunki korzystania z instytucji odstępstwa rolnego, czyli m.in. jest to:
- brak zapłaty godziwego wynagrodzenia w wymaganym terminie, powoduje, że rolnik nie może skutecznie powoływać się na dobrodziejstwo odstępstwa rolnego w stosunku do uprawnionego z tytułu wyłącznego prawa.
Jego działanie więc stanowi naruszenie wyłącznego prawa i może spotkać się ze stosownymi działaniami podjętymi przez hodowcę. W tym m.in.
- z dochodzeniem odszkodowania odpowiadającego jednokrotności opłaty licencyjnej,
- lub w niektórych przypadkach nawet jej wielokrotności.
Jakie obowiązki ma rolnik?
Rolnik, w przypadku wybranych gatunków, może jak zaznacza radca prawny bez zgody hodowcy wykorzystać materiał ze zbioru jako materiał siewny. Z tym uprawnieniem (w odniesieniu do odmian chronionych na szczeblu wspólnotowym) wiążą się trzy obowiązki opierające się na przepisach rozporządzenia 2100/94.
- Pierwszy to obowiązek uiszczenia opłaty z tytułu skorzystania z dobrodziejstwa instytucji odstępstwa rolnego w wysokości połowy opłaty licencyjnej (o czym wyżej).
- Drugi to obowiązek udzielenia na wniosek hodowcy lub organizacji hodowców informacji o zakresie korzystania z instytucji odstępstwa rolnego.
- Trzeci zaś to obowiązek poddania się kontroli zgodności udzielonej informacji ze stanem faktycznym.
Zobacz także: Ważą się losy dopłat po 2027 roku. Rolnicy alarmują Brukselę
Kontrola odstępstwa rolnego. Jak przebiega weryfikacja danych rolnika?
Główne pytanie, jakie zadaliśmy jako redakcja w imieniu rolników, była kwestia przeprowadzania kontroli na gospodarstwie w zakresie wykorzystania materiału ze zbioru jako materiału siewnego (zakresie korzystania z odstępstwa rolnego).
Jak opdpowiada Koancelaria prawna, przepisami regulującymi kwestię takiej kontroli są przepisy Rozporządzenia 1768/95.Zgodnie z przepisem art. 14 ust. 1 Rozporządzenia 1768/95, podczas kontroli zgodności udzielonej przez rolnika informacji o zakresie korzystania z instytucji odstępstwa rolnego ze stanem faktycznym winien on dostarczyć na wniosek hodowcy lub organizacji hodowców dowody na poparcie złożonej informacji poprzez m.in.
- ujawnienie dostępnych dokumentów – takich jak faktury, czy stosowne etykiety.
W czasie kontroli audytor musi sprawdzić zgodność udzielonej informacji ze stanem faktycznym. Dlatego musi poznać on powierzchnię gruntów rolnych danego rolnika oraz zweryfikować co rolnik na gruntach tych wysiał. Jeżeli rolnik u którego przeprowadzana jest kontrola, oświadczy, że korzystał na określonym areale z materiału kwalifikowanego, ale nie posiada stosownej faktury potwierdzającej zakup przez niego takiego kwalifikowanego materiału siewnego odmiany, to po pierwsze wzbudza to już pierwsze wątpliwości instytucji kontrolującej, co do rzetelności prowadzonych przez tego rolnika dokumentacji i rozliczeń.
- Jest to bowiem bardzo ważny dokument, który pozwala m.in. na właściwe rozliczenie kosztów oraz uzyskanie dopłat do kwalifikowanego materiału siewnego. Poza tym dziś nic nie stoi na przeszkodzie, aby z łatwością uzyskać duplikat takiego dokumentu, a od 1 kwietnia, żeby ponownie pobrać jego wizualizację z KSeF. Rolnik taki, nie dysponując dokumentem faktury, powinien uzyskać duplikat takiego dokumentu od swego kontrahenta (od wystawcy tego dokumentu – sprzedawcy kwalifikowanego materiału siewnego) albo pozyskać wizualizację takiej faktury z KSeF - czytamy w odpowiedzi.
Zaznaczamy jednak, ze nieposiadanie dokumentu faktury (samo w sobie) nie wiąże się z żadnymi sankcjami (jeśli rolnik jest w stanie w inny sposób potwierdzić prawdziwość złożonej informacji).
Konsekwencje naruszenia odstępstwa rolnego. Kiedy rolnik musi zapłacić odszkodowanie?
Ewentualna odpowiedzialność, taka jak np. sankcje mają miejsce tylko wtedy, kiedy w wyniku kontroli ustalone zostanie, że taki rolnik udzielił informacji niezgodnie ze stanem faktycznym. Przykładowo:
- Jeżeli np. rolnik zadeklarował w swojej informacji, że skorzystał z odstępstwa rolnego w odniesieniu do 100 kg materiału ze zbioru a w praktyce okazało się, że było to 200 kg takiego materiału, rolnik taki będzie musiał dopłacić brakującą opłatę za odstępstwo rolne (odpowiadającą połowie opłaty licencyjnej od niewykazanej wcześniej ilości materiału).
- Jeżeli jednak okaże się, że doszło do naruszenia wyłącznego prawa, tj, że np. minął już termin, w którym (zgodnie z obowiązującym stanem prawnym) rolnik mógł uiścić opłatę z tytułu odstępstwa rolnego, czy też, że wykorzystał materiał ze zbioru odmiany hybrydowej lub odmiany należącej do gatunku nieobjętego odstępstwem rolnym, wówczas rolnik taki będzie musiał ponieść tego konsekwencje w postaci zapłaty odszkodowania (słusznego wynagrodzenia) stanowiącego równowartość opłaty licencyjnej.
Odmiany roślin jako własność intelektualna. Dlaczego rolnik musi ponosić opłaty?
Bardzo ważne jest także aby rolnicy budowali w sobie świadomość, że odmiany roślin są dobrem intelektualnym, którego stworzenie wymaga ogromnego nakładu czasu i środków finansowych.
- Twórcza hodowla nowych odmian roślin i wprowadzanie na rynek materiału siewnego nowych, udoskonalonych odmian, służy polskiemu rolnictwu. Dzięki takim odmianom roślin uprawnych produkcja rolna jest bardziej wydajna oraz mniej kosztochłonna. Wprowadzanie nowych odmian roślin zmierza również do minimalizowania niekorzystnych dla rolnictwa skutków zmian klimatycznych. Korzystanie przez rolników z dobrodziejstw własności intelektualnej musi wiązać się jednak z ponoszeniem kosztów w postaci opłat licencyjnych zawartych w cenie materiału siewnego oraz w postaci opłat od odstępstwa rolnego - podsumowano w odpowiedzi.
opracowała Patrycja Bernat na podst. pisama uzyskanego z Kancelaria Radców Prawnych Gała i Wspólnicy Sp.k
