Raport Europejskiego Trybunału Obrachunkowego
Europejskie partnerstwo innowacyjne EPI-AGRI działa od 2012 r. i miało łączyć rolników, naukowców oraz doradców w tworzeniu praktycznych rozwiązań dla rolnictwa. W latach 2014–2022 na ten cel przeznaczono niemal 1 mld euro z funduszy unijnych i krajowych. Wsparciem objęto ponad 4 tys. projektów, które miały zwiększyć wydajność i zrównoważenie produkcji rolnej.
Europejski Trybunał Obrachunkowy opublikował 26 lutego br. raport oceniający, na ile środki przeznaczone na innowacje przełożyły się na praktyczne efekty w rolnictwie.
Innowacje często oderwane od gospodarstw
Kontrolerzy ETO ocenili próbę 70 projektów realizowanych m.in. w Polsce, Hiszpanii, Francji i Niderlandach. Wnioski są krytyczne. Potencjał innowacyjny rzadko decydował o wyborze projektów, a zaangażowanie rolników w ich realizację było zazwyczaj ograniczone.
Trybunał wskazuje, że wiele projektów nie odpowiadało na realne potrzeby gospodarstw. Część dotyczyła działań pośrednio związanych z rolnictwem, jak przemysłowe przetwórstwo czy budowanie marek handlowych. W raporcie przywołano przykład projektu z Polski dotyczącego przemysłowej produkcji masła, który tylko w niewielkim stopniu wpłynął na sytuację lokalnych producentów mleka.
Rolnicy w projekcie = większa szansa powodzenia
Jednocześnie kontrolerzy podkreślają, że tam, gdzie rolnicy byli aktywnie włączeni w realizację projektów, rezultaty były wyraźnie lepsze. Przykładem jest projekt testujący uprawę ryżu przy ograniczonym nawadnianiu, który został później wdrożony na szeroką skalę w Hiszpanii.
Według ETO innowacje w rolnictwie mają sens tylko wtedy, gdy odpowiadają na konkretne problemy produkcyjne i są tworzone razem z praktykami.
Projekty bez wdrożeń
Kolejny problem to brak upowszechniania efektów. Około połowa projektów nie dzieliła się zdobywaną wiedzą, a tylko sześć z osiemnastu projektów, które przyniosły użyteczne rezultaty, doprowadziło do szerokiego wdrożenia innowacji.
Państwa członkowskie rzadko korzystały z możliwości finansowania szkoleń i doradztwa, które mogłyby pomóc przenieść wyniki projektów na poziom gospodarstw. W praktyce oznacza to, że część rozwiązań pozostała na etapie eksperymentu.
Brak synergii z badaniami naukowymi
Trybunał zwraca też uwagę na słabą współpracę między projektami EPI-AGRI a programem badawczym „Horyzont 2020”. Choć na badania rolnicze przeznaczono ponad 1,5 mld euro, żaden z kontrolowanych projektów nie korzystał z tego finansowania.
Co dalej z innowacjami w WPR?
W nowej WPR na lata 2023–2027 innowacje mają odgrywać jeszcze większą rolę. Komisja Europejska zapowiada dalsze wspieranie EPI-AGRI jako podstawy systemów wiedzy i innowacji w rolnictwie. ETO rekomenduje jednak zmianę podejścia: lepsze ukierunkowanie projektów na potrzeby rolników, dokładniejszą selekcję oraz skuteczniejsze rozpowszechnianie wyników.
Innowacje w rolnictwie ETO
Raport pokazuje, że samo finansowanie nie wystarcza. Bez praktycznego zastosowania i realnego udziału gospodarstw innowacje pozostają na papierze, a unijne środki nie przekładają się na trwałą zmianę w rolnictwie.
