Rzepak ma wysokie wymagania siedliskowe. Najlepiej plonuje na glebach żyznych, o uregulowanym odczynie i dobrych stosunkach wodno-powietrznych. Wymaga również odpowiedniego miejsca w płodozmianie. Zbyt częsta uprawa na tym samym stanowisku zwiększa ryzyko występowania chorób, m.in. kiły kapusty, suchej zgnilizny kapustnych i zgnilizny twardzikowej, a także szkodników charakterystycznych dla roślin kapustowatych.
Dlatego rzepaku nie powinno się wysiewać po sobie. W praktyce zdarzają się jednak sytuacje, w których rolnik decyduje się na taką uprawę. Wtedy każdy element agrotechniki ma szczególne znaczenie.
Orka pod rzepak po rzepaku – czy jest konieczna?
Orka nie jest bezwzględnie konieczna, ale w wielu przypadkach może być bezpieczniejszym rozwiązaniem. Pług na głębokość około 20-25 cm pozwala przykryć i wymieszać resztki pożniwne, ograniczyć liczbę samosiewów oraz dobrze przygotować profil gleby pod korzeń palowy rzepaku.
Trzeba jednak pamiętać, że sama orka nie rozwiązuje problemu chorób i szkodników. Nie zastąpi prawidłowego zmianowania, zaprawiania materiału siewnego ani monitoringu plantacji. Zbyt głęboka lub wykonana w nieodpowiednich warunkach może także pogorszyć strukturę gleby, utworzyć podeszwę płużną i zwiększyć straty wilgoci.
Uprawa bezorkowa także jest możliwa
Rzepak po rzepaku można wysiać również w technologii bezorkowej, pod warunkiem że gospodarstwo ma odpowiedni park maszynowy i doświadczenie w tej metodzie. Możliwe rozwiązania to:
- głębsza uprawa gruberem, zwykle na około 15-25 cm,
- uprawa uproszczona z wykorzystaniem kilku przejazdów,
- siew pasowy, czyli strip-till.
W technologii bezorkowej szczególnie ważne jest dokładne rozdrobnienie i równomierne rozrzucenie resztek. Nierównomiernie rozłożona słoma może utrudniać pracę siewnika, pogarszać kontakt nasion z glebą i powodować nierówne wschody.
Zobacz też: Pogoda dla rolnika: czy warunki pozwolą siać rzepak i zbierać kukurydzę?
Pierwszy zabieg zaraz po zbiorze
Bez względu na wybraną technologię uprawy, po zbiorze rzepaku należy możliwie szybko wykonać płytką uprawę pożniwną. Talerzowanie lub przejazd kultywatorem na głębokość około 5–8 cm pozwala:
- wymieszać resztki z wierzchnią warstwą gleby,
- ograniczyć straty wilgoci,
- pobudzić samosiewy rzepaku i chwasty do kiełkowania,
- stworzyć warunki do ich późniejszego zniszczenia.
Zabieg nie powinien być wykonywany zbyt głęboko. Wprowadzenie nasion rzepaku na dużą głębokość może rozciągnąć wschody samosiewów w czasie i utrudnić ich skuteczne zwalczenie.
Resztki pożniwne trzeba dobrze zagospodarować
Słoma i łodygi rzepaku powinny zostać dokładnie rozdrobnione oraz równomiernie rozrzucone na całej powierzchni pola. Duże, nierozłożone fragmenty mogą utrudniać przygotowanie łoża siewnego i zwiększać ryzyko problemów ze wschodami.
Nie ma jednak uniwersalnej potrzeby stosowania dodatkowej dawki azotu na resztki pożniwne. Rzepak pozostawia na polu znaczną ilość składników pokarmowych, a nadmierne nawożenie azotem może zwiększyć ryzyko strat tego składnika. Ewentualną dawkę należy ustalać na podstawie bilansu składników, zasobności gleby i ilości pozostawionej biomasy.
Preparaty mikrobiologiczne przyspieszające rozkład resztek mogą być stosowane jako element technologii, ale ich działanie zależy od warunków wilgotnościowych, temperatury i składu resztek. Nie zastąpią prawidłowego rozdrobnienia słomy ani właściwej uprawy.
Samosiewy rzepaku trzeba zniszczyć
W stanowisku po rzepaku samosiewy pojawiają się zwykle bardzo licznie. Nie powinny pozostać na polu aż do siewu kolejnej plantacji, ponieważ:
- konkurują z nowo wysianym rzepakiem o wodę i składniki pokarmowe,
- mogą być nosicielami chorób,
- stanowią pożywkę dla szkodników,
- utrudniają uzyskanie równomiernego łanu.
Po wschodach samosiewów należy odczekać, aż pojawi się ich dostatecznie dużo, a następnie skutecznie je zniszczyć. Można wykorzystać kolejną płytką uprawkę lub rozwiązanie chemiczne dopasowane do technologii i warunków na polu. Przed siewem nowej plantacji trzeba upewnić się, że samosiewy zostały całkowicie wyeliminowane.
Dobre łoże siewne to podstawa
Rzepak wymaga równego i dobrze zagęszczonego łoża siewnego. Gleba w strefie umieszczania nasion powinna być doprawiona, ale nie nadmiernie rozpulchniona. Zbyt luźna warstwa może powodować przesuszenie gleby i nierównomierne wschody.
Po głębszej uprawie warto zastosować wał, aby ustabilizować glebę i poprawić podsiąkanie wody. Jednocześnie należy unikać nadmiernego ugniatania pola oraz wykonywania zabiegów w zbyt wilgotnych warunkach.
Najważniejsze jest ograniczenie ryzyka
Jeśli rzepak po rzepaku jest koniecznością, wybór między orką a uprawą bezorkową powinien zależeć od rodzaju gleby, ilości resztek, wilgotności stanowiska i wyposażenia gospodarstwa. Orka może ułatwić przykrycie resztek i przygotowanie pola, ale nie jest jedyną możliwą technologią.
W obu systemach najważniejsze są: szybka uprawa pożniwna, skuteczne zniszczenie samosiewów, równomierne rozprowadzenie resztek, ograniczenie strat wilgoci i przygotowanie stabilnego łoża siewnego. Mimo to rzepak po rzepaku należy traktować jako rozwiązanie awaryjne, a nie stały element zmianowania.
Bartłomiej Czekała
