Reklama zniknie za 11 sekund

Topagrar.pl
Jesteś w strefie Premium
Strona główna>Artykuły>Uprawa>Zboża>

Czy da się zaoszczędzić na nawożeniu roślin bez straty plonu?

Obrazek

Drogie nawozy skłaniają niektórych rolników do oszczędności na nawożeniu podstawowym zbóż. Czy jednak da się zmniejszyć dawki fosforu i potasu pod zboża ozime bez utraty plonu? Trzeba się nad tym dobrze zastanowić. Podpowiadamy, jakie parametry wziąć pod uwagę.

Jacek Daleszyński13 września 2022, 12:12

Z tego artykułu dowiesz się:

  • Rekordowe ceny nawozów sztucznych: czy da się zaoszczędzić?
  • Jaka jest rola fosforu i potasu?
  • Zasobność gleby w potas i fosfor
  • Jak roślina zareaguje na redukcję P i K?
  • Zasoby w warstwie ornej i podglebiu
  • Jaka jest rola słomy? 
  • Jak wybrać odpowiedni nawóz fosforowy?
  • Nawożenie fosforem i potasem: o tym musi pamiętać rolnik!

Rekordowe ceny nawozów sztucznych

Stanu na rynku nawozowym latem 2022 r. nie można już dalej traktować jako przejściowego. Ekstremalnie wysokie ceny podstawowych środków produkcji w Polsce, jakimi są nawozy, w porównaniu z cenami płodów rolnych, spowoduje regres w zużyciu, taki jak około 30 lat temu. Jeżeli do tego dołożymy trzy czynniki, a więc duże zakwaszenie gleb w Polsce, przeciętny, a raczej niski poziom zasobności gleby w fosfor, potas, a zwłaszcza w magnez, a także coraz częstsze występowanie nie tylko suszy atmosferycznych, lecz także hydrologicznych, pojawia się pytanie o to, kiedy nastąpi redukcja plonów. Bo to, że nastąpi, jest pewne, gdyż w krytycznej sytuacji ekonomicznej rolnicy w pierwszej kolejności zmniejszą dawki składników podstawowych, czyli zużycie nawozów potasowych i fosforowych. Doprowadzi to do zmniejszenia efektywności azotu, który i tak będzie stosowany w mniejszych dawkach niż przed obecnym sezonem.

Bardzo ważna rola fosforu i potasu

Fosfor i potas odgrywają ogromną rolę w gospodarce azotem, który decyduje o plonie. Rolnik, aby w tej tak trudnej sytuacji, utrzymać poziom produkcji głównych upraw, czyli pszenicy, rzepaku, czy też buraków cukrowych powinien działać bardzo racjonalnie. W ujęciu produkcyjnym dotyczy to dobrego rozpoznania istotnych czynników warunkujących działanie azotu. Pierwszym jest poziom plonów. W tym miejscu trzeba zanalizować potrzeby pokarmowe roślin uprawianych w zmianowaniu. Grupą krytyczną, a więc najbardziej wrażliwą na zakłócenie zaopatrzenia w składniki, są wyżej wymienione rośliny. Nawożenie składnikami podstawowymi w zmianowaniu musi być ukierunkowane właśnie na ich potrzeby. W okresie wegetacji tej grupy roślin zasobność gleby w fosfor i potas nie może być czynnikiem ograniczającym działanie stosowanego azotu. Jest to kluczowe założenie, którym dziś musi kierować się rolnik.

superfosfat wzbogacony

Zasobność gleby w potas i fosfor

Trzeba mieć na uwadze jeszcze jeden kluczowy fakt – składniki takie jak K i P nie działają w glebie z szybkością notowaną dla azotu, zwłaszcza azotanowego. O ile z nawozu azotowego roślina może w odpowiednich warunkach wykorzystać ponad 70% składnika, tak z nawozu fosforowego pobiera nie więcej niż 10%, a z potasowego nie więcej niż 20%. Nawożenie P i K w istocie sprowadza się do uzupełniania zasobów glebowych tych składników, co odczytujemy jako stan zasobności. Nie ma więc możliwości uzupełnienia niedoborów poprzez jednorazowe zastosowanie dużych dawek tych składników. Podstawowym celem stosowania nawozów fosforowych i potasowych jest uzupełnianie glebowych zasobów tych składników do poziomu wymaganego przez najbardziej wrażliwą roślinę w zmianowaniu.

Jak roślina zareaguje na redukcję P i K?

Jak zatem zareaguje zboże, gdy zredukujemy lub całkowicie zrezygnujemy z uzupełniania zasobów glebowych w fosfor i potas? Racjonalna gospodarka tymi składnikami w zbożach ozimych wymaga zwrócenia uwagi na kilka istotnych czynników:

  • potrzeby pokarmowe dla założonego plonu;
  • obecność w zmianowaniu roślin o dużych wymaganiach względem P i K;
  • aktualny i wymagany dla ww. grup roślin poziom zasobności gleby;
  • alternatywne metody nawożenia.

Podstawą do racjonalnego ustalenia dawki P i K pod oziminy jest pobranie jednostkowe składnika na 1 t ziarna wraz ze słomą. Dane dla potasu, podane w tab. 1. dotyczą wartości pobrania maksymalnego, które u zbóż zachodzi przed kwitnieniem.

Tab. 1. Potrzeby pokarmowe dla fosforu i potasu w zbożach ozimych na tle poziomu zasobności gleby*

Od kwitnienia do dojrzałości pełnej zbóż następuje naturalny spadek masy potasu w zbożach, dochodzący nawet do 33% wartości maksymalnej. Trzeba być w pełni świadomym tego, że od kłoszenia do początku dojrzałości mlecznej ziarniaków ustala się liczba ziarniaków w kłosie. Rośliny niedożywione potasem zawiążą mniej ziarniaków, a co za tym idzie – plon będzie zredukowany. O plonie ziarna w pierwszej kolejności decyduje bowiem liczba ziarniaków na jednostce powierzchni (liczba kłosów × liczba ziarniaków w kłosie). W pszenicy konsumpcyjnej niedobór potasu spowoduje także spadek zawartości białka.
Wniosek jest więc prosty: pszenica musi być dobrze odżywiona potasem. Z tej też przyczyny poziom bazowy zasobności gleby w przyswajalny potas i fosfor dla pszenicy mieści się w zakresie średnim.

Warstwa orna i podglebie stanowiska

Na dwie sprawy trzeba jednak zwrócić uwagę. Dotyczy to sytuacji, gdy po pszenicy uprawiamy inne zboże. Natomiast, gdy pszenica jest przedplonem rzepaku, to zasobność gleby musi być o poziom wyższa. W odniesieniu do pozostałych zbóż za bazowy poziom zasobności gleby w oba składniki można przyjąć, lecz warunkowo nawet niski.
Tym warunkiem są zasoby obu tych składników w warstwie poniżej 30 cm. Jeżeli w podglebiu zasobność w P i K jest na takim samym poziomie, nawet wyższym (potas), jak w warstwie ornej, to dawka nawozowa obu składników dla niskiej klasy zasobności musi kształtować się poziomie potrzeb pokarmowych. Jeżeli jest to jednak gleba lekka, wytworzona z piasków gliniastych, a tym bardziej bardzo lekka, to poziomem bazowym jest zasobność średnia.

Po jęczmieniu, który na glebach lekkich często jest przedplonem dla rzepaku, wyjściowy poziom zasobności powinien być co najmniej średni. Zboże uprawiane przed rzepakiem jest podstawowym miejscem w zmianowaniu na regulację zasobności pod rzepak, mając na uwadze poziom plonu nie jęczmienia, czy też pszenicy, ale rzepaku. Jeżeli zasobność gleby kształtuje się na poziomie wysokim, to w uprawie zbóż można na tzw. mocnym stanowisku (podglebie gliniaste) pominąć nawożenie tym składnikiem. W przypadku fosforu niezależnie od poziomu zasobności gleby należy przed siewem, a najlepiej pod orkę, pod warunkiem równomiernego rozmieszczania w profilu pionowym, zastosować składnik w niskiej dawce (starter nawozowy). Nawóz fosforowy jako starter musi zawierać składnik rozpuszczalny w wodzie (> 80%).

nawożenie podstawowe pszenicy

O wielkości dawki składnika decyduje w pierwszej kolejności oczekiwany plon. Rolnicy powinni bardzo racjonalnie go szacować, a także dobierać odmianę dostosowaną nie tylko do warunków klimatycznych, lecz także do intensywności produkcji, w tym zasobności gleby w P i K oraz do przyjętej dawki azotu (tab. 2.).

Tab. 2. Dawki P i K dla założonych plonów zbóż ozimych na stanowisku o średniej zasobności*

Na stanowiskach o małej zasobności w składniki pokarmowe wskazane są odmiany ekstensywne, wykazujące tolerancję na tzw. czynniki glebowe.
Drugą składową, ważną w planie nawozowym jest poziom zasobności gleby. Bez wiedzy w tym zakresie nie jest możliwe prawidłowe określenie rzeczywistej, czy nawet przybliżonej dawki składnika. Po trzecie – na stanowiskach intensywnych kluczową rośliną nie jest zboże, lecz roślina wymagająca, głównie względem potasu.

Słoma cennym źródłem potasu

Wskazane w tabeli 2. dawki składników można zmniejszyć, lecz pod warunkiem, że po zbiorze przedplonu słoma pozostała na polu. Jest to dobre źródło potasu (30–50% pokrycia potrzeb nawozowych w pierwszym roku po zaoraniu), lecz nie fosforu. Istotnym źródłem obu tych składników są nawozy naturalne, które uwalniają się stopniowo w kolejnych latach. To samo dotyczy pofermentu z biogazowni.

Dopiero po określeniu potrzeb nawozowych i korekcie dawki, wykorzystując inne źródła P i K, można dobrać nawóz. W przypadku potasu wybór nawozu jest drugorzędny. O zaopatrzeniu zbóż w K decydują bowiem jego zasoby glebowe. Najważniejsze w stosowaniu nawozów potasowych jest uzupełnienie zasobów składnika w glebie.

Jak wybrać odpowiedni nawóz fosforowy?

Znacznie bardziej złożony jest dobór nawozów fosforowych. Na stanowiskach o niskiej zasobności podstawowym zadaniem jest uzupełnienie zasobów. Mogą to być także nawozy oparte na technologii tzw. częściowo zakwaszonych fosforytów (tab. 3.).

Tab. 3. Nawozy fosforowe – charakterystyka agrochemiczna

Na stanowiskach o dużej, czy nawet bardzo dużej zasobności, nawozy fosforowe traktuje się jako tzw. starter. Nawóz stosowany w takim systemie musi zawierać składniki rozpuszczalne w wodzie. Rolnik powinien sprawdzić jakość agrochemiczną nawozu, czy to w etykiecie, czy też na karcie produktu.

nawóz NPK

Jak już wcześniej sygnalizowano, nawozy P i K, niezależnie od dawki i systemu nawożenia, powinny być stosowane nie przed siewem, lecz przed orką siewną, czy też innym zabiegiem podstawowym. Szybkość przemieszczania się P i K jest ekstremalnie mała. Roślina musi mieć dostęp do łatwo dostępnego składnika w pierwszym okresie wegetacji, czyli do pełni krzewienia. Tylko dobre zaopatrzenie w P i K pozwala roślinom zbożowym na wytworzenie silnych, dobrze ukorzenionych pędów wegetatywnych, które następnie przekształcą się w kłosy.

Nawożenie fosforem i potasem: o tym musi pamiętać rolnik

  • Redukcję dawek P i K ustalaj na podstawie zasobności gleby.
  • Pobranie składników przez rośliny z nawozów P i K wynosi odpowiednio 10% i 20%.
  • Nawozy fosforowe powinny zawierać P rozpuszczalny w wodzie przynajmniej w 80%.
  • Fosfor i potas stosuj przed orką, bo słabo przemieszczają się w profilu.
  • Słoma z przedplonu zaspokaja zapotrzebowanie na potas w 30–50%.


prof. Witold Grzebisz, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu
fot. Sierszeńska



Picture of the author
Autor Artykułu:Jacek Daleszyński
Pozostałe artykuły tego autora

Masz pytanie lub temat?Napisz do autora

Ten artykuł pochodzi z wydania 09/2022

czytaj więcej

Ważne Tematy

Ważne Tematy

    • Produkty Agrasklep
  • Social Media
  • top agrar Polska
  • Profitehcnika
  • Tygodnik - rolniczy
  • Elita
  • Mleko24
  • Wiom
  • Sad Nowoczesny
  • Traktorpool
  • Agrarlex
  • Agrarpogoda
  • WH
  • Ogłoszenia agro
  • Smart wieś
  • Agrarsklep
  • Strona firmowa

Polskie Wydawnictwo Rolnicze Sp. z o.o., ul. Metalowa 5, 60-118 Poznań. Akta rejestrowe przechowywane w Sądzie Rejonowym Poznań - Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu, VIII Wydziale Gospodarczym, KRS 0000101146, NIP 7780164903, REGON 630175513, kapitał zakładowy: 1.000.000 PLN.

Wszystkie prezentowane w ramach niniejszego portalu treści są własnością Polskiego Wydawnictwa Rolniczego Sp. z o.o., są zastrzeżone i chronione prawem autorskim, kopiowanie i dalsze rozpowszechnianie treści jest zabronione. (art. 25 ust. 1 pkt 1b ustawy z 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych)

Ważne Tematy

    • Produkty Agrasklep
  • Social Media
  • top agrar Polska
  • Profitehcnika
  • Tygodnik - rolniczy
  • Elita
  • Mleko24
  • Wiom
  • Sad Nowoczesny
  • Traktorpool
  • Agrarlex
  • Agrarpogoda
  • WH
  • Ogłoszenia agro
  • Smart wieś
  • Agrarsklep
  • Strona firmowa

Polskie Wydawnictwo Rolnicze Sp. z o.o., ul. Metalowa 5, 60-118 Poznań. Akta rejestrowe przechowywane w Sądzie Rejonowym Poznań - Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu, VIII Wydziale Gospodarczym, KRS 0000101146, NIP 7780164903, REGON 630175513, kapitał zakładowy: 1.000.000 PLN.

Wszystkie prezentowane w ramach niniejszego portalu treści są własnością Polskiego Wydawnictwa Rolniczego Sp. z o.o., są zastrzeżone i chronione prawem autorskim, kopiowanie i dalsze rozpowszechnianie treści jest zabronione. (art. 25 ust. 1 pkt 1b ustawy z 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych)