Element bardziej zrównoważonego płodozmianu
Rosnące znaczenie ograniczania emisji gazów cieplarnianych sprawia, że coraz większą uwagę poświęca się roślinom strączkowym. Jednym z gatunków, który może odegrać ważną rolę w zmianowaniu, jest fasola polowa (Vicia faba L.).
Naukowcy sprawdzili, jak jej obecność w płodozmianie wpływa na następczą uprawę jęczmienia jarego. Analizie poddano dane z długoterminowych doświadczeń prowadzonych w latach 2009–2023 w Centre for Sustainable Cropping (CSC) należącym do James Hutton Institute w Szkocji.
Badacze porównali przede wszystkim dwa warianty następstwa roślin:
- fasola polowa - jęczmień jary,
- jęczmień jary - jęczmień jary.
Do oceny wpływu produkcji wykorzystano analizę cyklu życia (LCA).
O około 25% mniejszy wpływ na środowisko
Wyniki wskazują, że obecność fasoli polowej w zmianowaniu może wyraźnie ograniczać środowiskowy ślad produkcji kolejnej uprawy jęczmienia. W czterech z pięciu analizowanych dwuletnich okresów następstwo fasola polowa - jęczmień jary wiązało się ze zmniejszeniem wpływu środowiskowego produkcji jęczmienia. Średnia redukcja wynosiła około 25% w poszczególnych sekwencjach upraw.
To istotny wynik z punktu widzenia gospodarstw, w których dominują zboża. Wprowadzenie rośliny strączkowej może bowiem wpływać nie tylko na samą uprawę fasoli, ale również na efektywność i środowiskowe oddziaływanie rośliny następczej.
Mniej nawozów azotowych pod jęczmień
Jednym z najważniejszych efektów odnotowanych przez naukowców było ograniczenie zapotrzebowania na mineralny azot w uprawie następczej. Po fasoli polowej zużycie nawozów azotowych pod jęczmień jary mogło zostać zmniejszone nawet o 20%, czyli o około 22 kg N/ha.
Ma to znaczenie zarówno dla ekonomiki produkcji, jak i jej wpływu na środowisko. Produkcja i stosowanie nawozów azotowych należą bowiem do istotnych źródeł emisji związanych z produkcją roślinną. Rośliny strączkowe, dzięki zdolności do wiązania azotu atmosferycznego we współpracy z bakteriami brodawkowymi, mogą poprawiać bilans azotowy stanowiska. W efekcie część korzyści pojawia się nie tylko w roku uprawy fasoli, ale także w kolejnej uprawie.
Jęczmień po fasoli może plonować lepiej
Korzyści ze stosowania fasoli polowej nie ograniczały się do zmniejszenia nakładów. Z przedstawionych wyników widzimy, że średnie plony jęczmienia jarego po fasoli polowej były o 1,2 t/ha wyższe w porównaniu z jęczmieniem uprawianym po jęczmieniu. Szczególnie interesujące okazały się wyniki uzyskane w warunkach suszy. W 2022 r., który charakteryzował się suchymi warunkami, jęczmień uprawiany po fasoli wykazywał tendencję do uzyskiwania wyższych plonów. Może to wskazywać, że odpowiednio zaplanowany płodozmian nie tylko ogranicza zużycie środków produkcji, ale może również zwiększać odporność systemu gospodarowania na zmienność warunków pogodowych.
Pogoda ma znaczenie dla efektu płodozmianu
Naukowcy zwrócili uwagę, że reakcja jęczmienia na przedplon nie jest identyczna w każdym roku. Na podstawie analizy danych opracowano indeks, który pozwalał oceniać znaczenie warunków klimatycznych i wcześniejszego plonu fasoli dla produkcji jęczmienia.
Za najsilniej związane z produkcją jęczmienia uznano:
- wilgotność,
- maksymalną temperaturę,
- wcześniejszy plon fasoli polowej.
Oznacza to, że efektywność płodozmianu trzeba rozpatrywać w szerszym kontekście, nie tylko przez pryzmat gatunku przedplonu, ale również warunków pogodowych występujących w poszczególnych latach.
