Decydujące znaczenie w przekładni ma olej, który w większości ciągników pełni rolę smarującą oraz hydrauliczną (układ hydrauliczny i skrzynia biegów mają wspólny obieg oleju). Dlatego trzeba pamiętać, aby olej hydrauliczny z pracujących maszyn był taki sam, jak w ciągniku. Tutaj istotne jest przestrzeganie klas czystości oleju – indeks HVI od 00 do 12. Jeżeli więc rolnik ma nowoczesny ciągnik, w którym skrzynia zalana jest olejem o czystości 7, a sąsiad w traktorze ma zwykły olej HL (klasa czystości 10–11), to w przypadku znacznego wymieszania może dojść do uszkodzenia układu. Natomiast mieszanie olejów różnych producentów o podobnej klasie czystości i podobnym składzie dodatków nie jest ryzykowne.
Olej powinien być przejrzysty – jego kolor nie powinien być mętny ani nie powinien zawierać żadnych drobin. Upewnij się również, że filtr jest w dobrym stanie, ponieważ zaniedbania w jego wymianie mogą prowadzić do poważnych problemów, np. przyspieszonego zużycia sprzęgieł. Pamiętaj o regularnej kontroli poziomu, najlepiej co 100 godzin.
Przekładnia mechaniczna
Pod względem budowy najprostsza jest przekładnia mechaniczna, która uchodzi też za najwytrzymalszą. Dziś wykorzystywana głównie w mniejszych ciągnikach ok. 30–100 KM. Mechaniczna skrzynia biegów oferuje określoną liczbę przełożeń np. 18 + 18, więc trzeba dobrać odpowiednie przełożenie do wykonywanej pracy. Jej największą zaletą jest prosta konstrukcja, co przekłada się na stosunkowo tani serwis. W nowych przekładniach mechanicznych biegi są ze sobą synchronizowane. Szybką zmianę kierunku umożliwia rewers. Jeżeli decydujemy się na przekładnię mechaniczną, najważniejsza jest odpowiednia zmiana biegów bez gwałtownego puszczania sprzęgła oraz regularna wymiana oleju. W tego typu przekładniach olej pracuje w stabilnych warunkach, dlatego interwały są najdłuższe. Olej zaleca się wymieniać co 800–1200 godzin lub 2–3 lata.
Powershift
Powershift to jedna z najbardziej cenionych przez rolników przekładni, która umożliwia zmianę przełożeń pod obciążeniem bez konieczności używania sprzęgła. Przy zakupie używanego ciągnika z tego typu skrzynią biegów, warto zwrócić uwagę na pierwsze oznaki jej zużycia. Mogą nimi być m.in. szarpnięcia, spowolniona praca skrzyni biegów, czy nietypowe odgłosy podczas jazdy. Wymiana oleju w przekładni powershift powinna odbywać się co 500–1000 godzin pracy.
Przekładnia bezstopniowa
Niemal każdy, kto spróbował pracy z bezstopniówką, potwierdzi, że jest to niezwykle wygodne rozwiązanie. Nie ma dźwigni zmiany biegów, nie trzeba używać sprzęgła, a jazda odbywa się w płynny sposób.
Brzmi idealnie, ale trzeba wiedzieć, że jest to też najbardziej zaawansowana konstrukcja, co wiąże się najwyższą ceną zakupu oraz serwisu – jest najwrażliwsza na zaniedbania. Trwałość bezstopniowych przekładni w dużej mierze zależy od jakości oleju, ponieważ ich podstawowym elementem jest przekładnia hydrostatyczna, dlatego istotny jest dobór oleju o zalecanych przez producenta parametrach. Olej o konkretnej specyfikacji dla danej przekładni powinien być wymieniany wraz z filtrami co ok. 500–600 h. Olej wymieniać najlepiej na rozgrzanej skrzyni.
Opiłki na korku
Wymieniając olej przekładniowy, zauważyliśmy opiłki na korku spustowym. Czy mamy się czego obawiać?
Ich obecność to znak zużycia elementów mechanicznych wewnątrz przekładni. Trzeba jednak wiedzieć, że nie zawsze oznacza to uszkodzenia przekładni. Drobne opiłki mogą pojawić się w dobrze działającej skrzyni biegów, jeśli ciągnik ma już spory przebieg. Najczęściej są to mikroskopijne cząstki, powstające np. przy pracy zębów przekładni. Większe opiłki mogą wskazywać na zużycie łożysk, uszkodzenie sprzęgieł czy wałów. Najczęstszą przyczyną jest nieregularna wymiana oleju (stary olej traci właściwości smarne). Dlatego niezależnie od typu przekładni najważniejsza jest wymiana właściwie dobranego oleju na czas.
Warto wiedzieć
Wymiana oleju w skrzyniach biegów, zarówno manualnych, jak i automatycznych, wciąż budzi wiele kontrowersji. W praktyce to właśnie stan oleju decyduje o żywotności przekładni. Kluczową zasadą doboru oleju w przekładaniach ciągników rolniczych jest stosowanie lepkości i klasy jakości przewidzianej dla danego typu przekładni. Konstrukcje mechaniczne, powershift, CVT czy hydrostatyczne różnią się obciążeniami oraz sposobem przenoszenia momentu obrotowego, dlatego wymagają odpowiednich formulacji. Nieprawidłowo dobrany olej może pogorszyć pracę skrzyni biegów, zwiększyć temperaturę pracy lub skrócić żywotność elementów.
Przekładnie w ciągnikach rolniczych:
- mechaniczne np. Q8 T 35 80W-90
- powershift np. Q8 Terra 2200 UTTO
- bezstopniowe CVT np. Q8 Terra 2300 CVT, Q8 Terra 4000 UTTO CVT 75W-85
- hydrostatyczne np. Q8 Auto 15 ED
Nie inaczej jest w samochodach, gdzie w manualnych skrzyniach biegów środek smarny z czasem traci lepkość i ulega zanieczyszczeniu opiłkami, co prowadzi do utrudnionej zmiany biegów czy zużycia synchronizatorów. Dlatego warto wymieniać olej co 60 tys. km. W manualnych skrzyniach biegów warto korzystać z olejów klasy GL4 lub GL5, sięgać po oleje spełniające wymagania danej konstrukcji, np. Q8 Unishift PC Synt 75W-90, Q8 Unishift PC Synt 75W-80 lub Q8 Unishift PC SAE 75W.
W przekładniach automatycznych olej ATF odgrywa dodatkowo rolę czynnika hydraulicznego. Jego degradacja może spowodować szarpanie, przegrzewanie i kosztowne awarie. Dobór płynu musi być tu wyjątkowo precyzyjny – każdy typ skrzyni (AT, CVT, DSG, DCT) wymaga konkretnej specyfikacji. Stosowanie produktów Q8 Auto 15, Q8 Auto CVT Evo, Q8 Auto D VI, Q8 Auto DCT Evo, Q8 Auto JK, czy Q8 Auto MV, Q8 Auto D VI zapewnia zgodność z wymaganiami producentów i stabilną pracę przekładni.
