„Czy naprawdę nie da się udowodnić, że jest się aktywnym rolnikiem?”
Adam Nowak mocno podkreślał, że nowe przepisy są wymierzone w fikcyjnych beneficjentów dopłat, a nie w realnie produkujących rolników. Obecni na sali mówili o tym, że nie zawsze jest możliwe wykazanie faktur zakupu i sprzedaży na takie kwoty, jakie zawarto w projekcie o aktywnym rolniku. Mimo weta prezydenta Nawrockiego projektu ustawy, dyskusja w rolniczym środowisku nadal trwa i wywołuje emocje przeciwników ustawy, ale też popierająch ten projekt. Podczas debaty na Targach Ferma na ten temat mówił Adam Nowak.
– Ci z Was, którzy faktycznie prowadzą działalność rolniczą, są prawdziwymi rolnikami. I myślę, że to zdecydowana większość z Was obecnych tutaj na sali. Powiedzcie sami – czy naprawdę jest możliwe, żeby w żaden sposób nie móc udowodnić, nie wykazać, że jest się aktywnym rolnikiem? – pytał wiceminister.
Przyznał, że rozumie opór wobec części rozwiązań, w tym powiązania statusu aktywnego rolnika z fakturami i ekoschematami.
– Wiem i rozumiem, bo sam też byłem wewnętrznie przeciwny temu, żeby niektóre ekoschematy uwzględniać – wiemy, że budzą one wątpliwości. W ostatecznym projekcie zostało to jednak tak ujęte. Tylko zastanówmy się: po co rolnik ma funkcjonować, uprawiać ziemię, jeśli nie ponosi kosztów i nie osiąga żadnych przychodów? – mówił Nowak.
Faktury, nadużycia i „rolnicy z Marszałkowskiej”
Wiceminister tłumaczył, że wymogi dokumentowania działalności nie są „biurokratycznym kaprysem”, ale odpowiedzią na wieloletnie nadużycia przy rozdziale środków publicznych.
– Wiem, że kwestie faktur wiele osób odstraszają, ale spróbujcie jeszcze raz zrozumieć nasz cel i nasze założenia. Sami wiecie z bezpośrednich rozmów – i ODR może to potwierdzić – że przy zakupie maszyn, przy różnego rodzaju pomocach klęskowych (…) te środki – nawet gdy przeznaczano 12 czy 14 miliardów złotych na pomoc po wydarzeniach związanych z Ukrainą – nie trafiały do tych, którzy faktycznie ponieśli straty – wyliczał.
Wskazał na „kombinacje” przy oborniku naowzach i innych dopłatach w kryzysowych sytuacjach m.in. podczas zalewu rynku ukraińskich zbożem.
– Chodzi o te pozostałe elementy związane z klęskami. Chodzi o różne „kombinacje” przy wywożeniu obornika na pole. Chodzi o nadużycia przy wszystkich specjalistycznych, szczegółowych dopłatach - mówił wiceminister i ostro odciął się od zarzutów, że rząd działa przeciw rolnikom.
– To nie było robione przeciwko rolnikom. Nie zdziwiłbym się, gdyby protestowali ci „rolnicy z Marszałkowskiej”, którzy na Google Maps sprawdzają, gdzie leży ich działka – gdyby to oni protestowali przeciwko temu zapisowi. Naprawdę by mnie to nie zdziwiło - mówił wiceminister Nowak. Jednocześnie przyznał, że zaskoczyła go skala sprzeciwu wśród gospodarstw realnie produkujących.
– Ale dziwi mnie, że protestują rolnicy faktycznie aktywni – niezależnie od tego, czy ktoś ma hektar, pięć hektarów, prowadzi sprzedaż bezpośrednią czy sprzedaje wyłącznie w hurcie. Bo to rozwiązanie było po to, żeby te pieniądze trafiły tam gdzie powinny – podkreślił.
Nie likwidacja, ale uporządkowanie
Wiceminister przypomniał, że idea „aktywnych rolników” pojawiła się już przy wchodzeniu Polski do UE.
– Pamiętam też dyskusje z czasów wejścia do Unii Europejskiej – zastanawialiśmy się, jak najlepiej wydatkować środki z płatności bezpośrednich, żeby Polska jak najwięcej skorzystała. Przyjęto ten mechanizm właśnie po to, aby zarówno małe, jak i duże gospodarstwa mogły wyciągnąć z Unii Europejskiej możliwie najwięcej środków. Dziś jednak czas prostych przewag konkurencyjnych, które mieliśmy w Polsce, się skończył – mówił.
Zapewnił, że celem obecnych zmian nie jest likwidacja dopłat, ale ich przesunięcie tam, gdzie faktycznie jest produkcja:
– Dlatego proponujemy to rozwiązanie nie po to, żeby komukolwiek odbierać dopłaty, ale żeby przekierować je do tych, którzy rzeczywiście pracują – którzy nie pytają 15 marca: „A co tam jest zasiane na moim polu?”. Żeby nie było sytuacji, w której przy klęskach żywiołowych dyrektorzy i kierownicy agencji są zasypywani pytaniami od osób, które mają ziemię, ale nie wiedzą, co jest na niej zasiane czy posadzone, i pytają tylko: „Na co mogę dostać rekompensatę?” – argumentował.
Przyznał, że projekt wymaga poprawek:
– Dlatego zmierzamy w kierunku rozwiązań, które pozwolą też reagować rynkowo, gdy ceny spadają. Temu służyła cała ta dyskusja. Zgadzam się, że projekt nie był idealny – dodał.
„Manipulacją jest twierdzenie, że chcemy zniszczyć gospodarstwa rodzinne”
Najostrzej Nowak zareagował na zarzut, że ustawa o aktywnym rolniku uderza w gospodarstwa rodzinne.
– Natomiast twierdzenie, że chcemy ustawą o aktywnym rolniku zniszczyć gospodarstwa rodzinne, jest nieprawdą i manipulacją. Ta ustawa jest właśnie po to, żeby gospodarstwa rodzinne, zwłaszcza średnie, mogły przetrwać w warunkach szalonej konkurencji – podkreślił.
Ukraina chce wejść do Unii
Znaczną część wystąpienia wiceminister poświęcił relacjom handlowym z Ukrainą i ich skutkom dla rynku rolnego w Polsce.
– W przypadku handlu z Ukrainą będziemy jako Ministerstwo Rolnictwa potrzebowali wsparcia. Nasze stanowisko jest proste: jeśli nie otrzymamy rzetelnej oceny wpływu na rolnictwo polskie i europejskie oraz konkretnych mechanizmów zabezpieczających, sytuacja będzie trudniejsza niż dziś – ostrzegał.
Przypomniał deklaracje strony ukraińskiej:
– Ukraina już dziś deklaruje – mówił o tym publicznie wicepremier Kaczka – że jest gotowa w perspektywie 2028–2034 zrezygnować z dopłat bezpośrednich, z udziału we Wspólnej Polityce Rolnej, jeśli tylko uzyska pełen dostęp do rynku europejskiego – wskazał.
W jego ocenie to właśnie wyzwania związane z Ukrainą są kluczowe dla przyszłości polskiego rolnictwa.
– To są tematy, na których powinniśmy się dzisiaj skupić. Bo w porównaniu z tymi wyzwaniami, procenty i wpływ nawet umowy z Mercosur, przy obecnych limitach i kontyngentach, to kropla w morzu problemów, jakie możemy mieć w relacjach z Ukrainą. O tym mówił prezes Robert Nowak – do dziś odczuwamy skutki napływu zboża do Polski w latach 2022 i 2023. Już 2–3 lata zajmuje nam wychodzenie z tych trudności. Co się stanie, jeśli taki wolny rynek zostałby całkowicie otwarty? Tu potrzebujemy rzetelnej dyskusji i wsparcia rolników – mówił wiceminister.
Zasygnalizował też finansowe konsekwencje ewentualnego wejścia Ukrainy do UE:
– Nie będę już rozwijał wątku, że wejście Ukrainy do Unii Europejskiej znacząco zmniejszyłoby polską kopertę finansową. W tej perspektywie nie ma o tym jeszcze mowy, ale byłoby oczywiste, że to Polska byłaby jednym z głównych krajów dotkniętych tymi zmianami. I to są realne, faktyczne problemy – podsumował Adam Nowak.
