Umowa dzierżawy gruntów rolnych nie jest wyłącznie dokumentem regulującym relacje między właścicielem ziemi a dzierżawcą. W określonych sytuacjach ma znaczenie również dla Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Może pomóc ustalić, kto prowadzi działalność rolniczą, czy dana osoba spełnia warunki ubezpieczenia w KRUS oraz czy rencista zaprzestał prowadzenia gospodarstwa.
Kiedy dzierżawca może podlegać ubezpieczeniu w KRUS?
Samo podpisanie umowy dzierżawy nie oznacza automatycznego objęcia ubezpieczeniem rolniczym. Zgodnie z informacjami KRUS obowiązkowemu ubezpieczeniu może podlegać rolnik, który mieszka w Polsce i osobiście oraz na własny rachunek prowadzi działalność rolniczą w gospodarstwie obejmującym ponad 1 ha przeliczeniowy użytków rolnych albo prowadzi dział specjalny produkcji rolnej. Musi też spełniać pozostałe ustawowe warunki, w tym co do zasady nie podlegać innemu ubezpieczeniu społecznemu i nie mieć ustalonego prawa do emerytury lub renty. Dlatego osoba, która wydzierżawiła ziemię, powinna sprawdzić nie tylko powierzchnię gospodarstwa, ale również swoją sytuację zawodową i ubezpieczeniową. Sam fakt posiadania umowy nie przesądza jeszcze o prawie do KRUS.
Istotne jest również domniemanie przewidziane w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników. Przy ustalaniu podlegania ubezpieczeniu przyjmuje się, że właściciel gruntów rolnych lub ich dzierżawca prowadzi na nich działalność rolniczą, jeżeli umowa dzierżawy została potwierdzona przez wójta właściwego ze względu na położenie gruntów. Domniemanie to może mieć znaczenie przy ocenie sytuacji ubezpieczeniowej, ale nie zastępuje sprawdzenia wszystkich warunków ustawowych.
Umowę trzeba zgłosić do KRUS
Osoba, która obejmuje gospodarstwo w posiadanie lub rozpoczyna prowadzenie działalności rolniczej, powinna zgłosić odpowiednie okoliczności do KRUS. Co do zasady ma na to 14 dni. Kasa wskazuje, że przy ustalaniu podlegania ubezpieczeniu warto przedstawić dokumenty potwierdzające sytuację rolnika, np. zaświadczenie z urzędu gminy o powierzchni użytków rolnych i hektarach przeliczeniowych, nakaz podatku rolnego albo umowę dzierżawy potwierdzającą datę objęcia gruntów. Warto pamiętać, że zmiany mogą dotyczyć również osób już ubezpieczonych. Wydzierżawienie ziemi, zmiana powierzchni gospodarstwa czy podjęcie pracy zarobkowej mogą wpływać na sytuację ubezpieczeniową. Dlatego nie należy zakładać, że skoro rolnik od lat opłaca składki w KRUS, to nowa umowa nie wymaga żadnych działań.
Wójt potwierdza zawarcie umowy
W przypadku dzierżawy zawieranej na potrzeby przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników znaczenie ma potwierdzenie jej zawarcia przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na położenie gruntu. Potwierdzenie to służy m.in. ustaleniu, czy emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, a także zastosowaniu domniemania, że dzierżawca prowadzi działalność rolniczą na dzierżawionych gruntach. Trzeba jednak odróżnić potwierdzenie zawarcia umowy od oceny jej skutków prawnych. Wójt potwierdza fakt zawarcia umowy, ale nie rozstrzyga w ten sposób, czy jest ona ważna i czy spełnia wszystkie warunki wymagane do uzyskania określonego świadczenia.
Zobacz także: Dzierżawa z datą pewną. Dlaczego ten jeden element może mieć duże znaczenie?
Emerytura rolnicza: dzierżawa nie jest konieczna
W przypadku emerytury rolniczej zasady są inne niż przy rencie z tytułu niezdolności do pracy. Od 15 czerwca 2022 r. prowadzenie działalności rolniczej nie wpływa na wysokość emerytury rolniczej. Emeryt nie musi więc sprzedawać gospodarstwa ani oddawać go w dzierżawę, aby otrzymywać emeryturę w pełnej wysokości. Prawo do emerytury rolniczej zależy przede wszystkim od spełnienia ustawowych warunków dotyczących wieku oraz stażu ubezpieczeniowego. Co do zasady kobieta musi ukończyć 60 lat, mężczyzna 65 lat, a wymagany okres ubezpieczenia emerytalno-rentowego wynosi co najmniej 25 lat. Nie oznacza to jednak, że umowa dzierżawy nigdy nie ma znaczenia dla emeryta. Może wpływać na ustalenie sytuacji ubezpieczeniowej innych osób, w tym dzierżawcy, a zmiana sposobu prowadzenia gospodarstwa powinna być rozpatrywana w kontekście konkretnej sytuacji.
Renta rolnicza: umowa może decydować o wypłacie części świadczenia
Inaczej wygląda sytuacja osoby pobierającej rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy. Jeżeli pełnoletni rencista nadal prowadzi działalność rolniczą, wypłata części uzupełniającej świadczenia może zostać zawieszona w całości lub w części. Podobne zasady dotyczą renty rodzinnej w sytuacjach określonych przepisami. Jednym ze sposobów wykazania zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej jest wydzierżawienie gruntów na odpowiednich warunkach. Umowa powinna być zawarta na piśmie i potwierdzona przez właściwego wójta, burmistrza lub prezydenta miasta.
W przypadku renty przyznanej na stałe umowa powinna być zawarta na co najmniej 10 lat. Jeżeli renta jest okresowa, umowa nie może być zawarta na okres krótszy niż okres wskazany w decyzji o przyznaniu świadczenia. Gruntów nie można wydzierżawić małżonkowi ani osobie pozostającej z rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym, a także małżonkowi takiej osoby. Właściciel powinien również pamiętać, że jeśli umowa wygaśnie przed czasem albo zmieni się dzierżawca, należy poinformować o tym KRUS wypłacający świadczenie. Zmiana może mieć wpływ na dalszą wypłatę renty. Pisaliśmy także o tym zagadnieniu w tym artykule: link.
Co sprawdzić przed podpisaniem umowy?
Przed wydzierżawieniem gruntów warto ustalić, w jakim celu umowa jest zawierana i jakie skutki ma wywołać. Inne wymagania mogą być istotne dla osoby, która chce rozpocząć prowadzenie gospodarstwa i ubiegać się o ubezpieczenie w KRUS, a inne dla rencisty, który musi wykazać zaprzestanie działalności rolniczej. Najważniejsze jest, aby umowa odzwierciedlała rzeczywistą sytuację, była sporządzona na piśmie, a w przypadkach wymaganych przepisami została potwierdzona przez właściwy organ gminy. Dokumenty dotyczące dzierżawy warto przekazać do KRUS, aby Kasa mogła ocenić sytuację na podstawie aktualnych informacji.
fot. Sierszeńska
Źródło: KRUS, gov.pl
