Monografia pt. "Aktywne na wielu polach. Współczesne polskie rolniczki" autorstwa dr hab. Moniki Stanny, dr Ruty Śpiewak i mgr Klaudii Kryńskiej, wydana przez Wydawnictwo IRWiR PAN to niezwykle cenne źródło ważnych informacji o polskich rolniczkach. – W niniejszych badaniach wychodzimy z założenia, że doświadczenia, strategie działania, sprawczość oraz dobrostan rolniczek kształtują się w specyficznym splocie uwarunkowań strukturalnych, instytucjonalnych i kulturowych. Ich pozycja jest sytuowana na styku pracy produkcyjnej, nieodpłatnej pracy opiekuńczej, relacji rodzinnych oraz ram instytucjonalnych polityki rolnej. Celem monografii jest więc interdyscyplinarna, empiryczna diagnoza sytuacji polskich rolniczek w trzeciej dekadzie XXI wieku, osadzona w kontekście głębokich przemian demograficznych i społeczno-gospodarczych, jakie dotyczą współczesnego rolnictwa oraz obszarów wiejskich w Polsce – czytamy w publikacji.
Kobiety filarem systemów rolno-spożywczych
We wspomnianej monografii autorki badań wskazują, że według danych FAO kobiety stanowią dziś około 41 proc. osób pracujących w globalnych systemach rolno-spożywczych. W wielu krajach – zwłaszcza o niższych dochodach – ich udział w pracy rolniczej jest jeszcze większy.
Rolniczki nie tylko uczestniczą w produkcji rolnej, ale także:
- prowadzą gospodarstwa,
- zajmują się sprawami administracyjnymi i finansowymi,
- organizują sprzedaż produktów,
- łączą pracę w gospodarstwie z działalnością pozarolniczą.
Mimo tak dużego zaangażowania ich wkład często pozostaje niedostatecznie widoczny w statystykach i debacie publicznej.
Kobiety w rolnictwie: bariery nadal istnieją
Kobiety pracujące w rolnictwie wciąż napotykają wiele trudności. Najczęściej wskazuje się na ograniczony dostęp do ziemi i kapitału, nowoczesnych technologii, szkoleń i wsparcia inwestycyjnego, czy stanowisk decyzyjnych w instytucjach rolnych. Skutkiem jest m.in. różnica w dochodach oraz większy udział kobiet w pracy nieodpłatnej, zwłaszcza w gospodarstwach rodzinnych.
Polska wieś się zmienia
Polskie rolnictwo w ostatnich dekadach przeszło znaczącą transformację. Modernizacja gospodarstw, integracja z Unią Europejską oraz zmiany społeczne sprawiły, że rolnictwo przestało być głównym źródłem utrzymania wielu mieszkańców wsi.
W efekcie kobiety pracujące w gospodarstwach coraz częściej:
- łączą pracę rolniczą z inną działalnością zawodową,
- prowadzą własne inicjatywy gospodarcze,
- angażują się w rozwój lokalnych społeczności.
Zobacz także: Rolniczki w Polsce – ile kobiet pracuje w gospodarstwach rolnych?
Rolniczki często pozostają niewidoczne w statystykach
Badania nad rolnictwem przez długi czas koncentrowały się głównie na gospodarstwie jako jednostce ekonomicznej. W wielu analizach kobiety pojawiały się jedynie jako członkinie rodzin rolniczych lub pomoc w gospodarstwie.
Tymczasem współczesne badania pokazują, że ich rola jest znacznie szersza. Rolniczki podejmują decyzje dotyczące produkcji oraz inwestycji, współzarządzają gospodarstwami i odpowiadają za sprawy organizacyjne i formalne. Dlatego coraz częściej traktuje się je jako odrębną grupę zawodową, a nie tylko część gospodarstwa rodzinnego.
Nowe badania o sytuacji rolniczek
Jednym z największych badań dotyczących kobiet w polskim rolnictwie było badanie przeprowadzone przez Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN we współpracy z fundacją Agro Woman. W ankiecie internetowej wzięło udział 600 kobiet, z czego 524 zadeklarowały, że pracują w rolnictwie i identyfikują się jako rolniczki.
Badanie pozwoliło przyjrzeć się trzem kluczowym obszarom:
- sytuacji zawodowej i ekonomicznej rolniczek,
- ich wpływowi na decyzje w gospodarstwie,
- dobrostanowi, czyli jakości życia i zdrowia.
Sprawczość i dobrostan kobiet na wsi
Analizy pokazują, że rolniczki często mają realny wpływ na rozwój gospodarstw – decydują o inwestycjach, produkcji czy organizacji pracy. Jednocześnie wiele z nich wskazuje na trudności wynikające z łączenia wielu ról: zawodowych, rodzinnych i społecznych.
Badaczki zwracają uwagę, że dobrostan kobiet w rolnictwie zależy m.in. od poziomu obciążenia pracą, dostępu do wsparcia instytucjonalnego, możliwości rozwoju zawodowego i edukacji.
Dlaczego Międzynarodowy Rok Rolniczek jest ważny?
Ogłoszenie roku 2026 Międzynarodowym Rokiem Rolniczek ma przede wszystkim zwrócić uwagę na rolę kobiet w produkcji żywności i rozwoju obszarów wiejskich. Podkreśla się, że poprawa sytuacji kobiet w rolnictwie nie jest tylko kwestią równości, ale także warunkiem stabilnego i efektywnego funkcjonowania systemów rolno-spożywczych. Większa widoczność rolniczek w statystykach, badaniach i politykach publicznych może pomóc w tworzeniu rozwiązań lepiej dopasowanych do realiów współczesnej wsi.
Źródło: Publikacja IRWiR PAN "Aktywne na wielu polach. Współczesne polskie rolniczki"
fot. Canva AI
