Wieś bez dzieci. KRUS ujawnia dane, które szokują
Według danych KRUS współczynnik dzietności ogólnej kobiet mieszkających na wsi w 2024 roku wyniósł 1,149, i był to najniższy poziom w historii Polski. Jeszcze w 1983 roku kobiety rodziły średnio ponad trzy dzieci, a wskaźnik zapewniający zastępowalność pokoleń osiągnięto ostatnio w 1994 roku.
Eksperci KRUS podkreślają, że spadek dzietności na wsi przebiega szybciej niż w miastach. Obecnie liczba dzieci urodzonych na wsi i w mieście jest praktycznie wyrównana, co oznacza, że tradycyjna przewaga demograficzna wsi przestała już istnieć.
Wiek matek przesuwa się na późniejsze lata
Mediana wieku kobiety mieszkającej na wsi w 2024 roku wyniosła 42,8 lat. To jeden z kluczowych czynników ograniczających liczbę urodzeń. Najwięcej dzieci rodzą kobiety w wieku 26-35 lat, a mediana wieku przy narodzinach pierwszego dziecka wynosi 29,1 lat, podczas gdy w latach 80. było to około 23 lata.
Wyraźnie widać trend opóźniania macierzyństwa, który w połączeniu ze spadającą liczbą kobiet w wieku rozrodczym przyspiesza proces depopulacji wsi.
Liczba kobiet w wieku rozrodczym spada o połowę
Od 2004 do 2024 roku liczba kobiet w wieku 16-49 lat ubezpieczonych w KRUS zmniejszyła się z 583 599 do 261 769. Ogólny spadek liczby kobiet w wieku rozrodczym na wsi od 2015 do 2024 roku wyniósł 365 tys. osób.
To oznacza, że coraz mniej kobiet może pełnić rolę matek, co pogłębia problem spadającej dzietności i starzenia się populacji wiejskiej.
Przeczytaj także: Składki KRUS pod lupą. Drobna pomyłka może słono kosztować rolnika
Migracje i zmiana struktury zatrudnienia pogłębiają kryzys
KRUS informuje też, że transformacja rolnictwa i spadek zatrudnienia w tym sektorze - z 25% w 1991 roku do 7,6% w 2023 roku - sprzyjają odpływowi młodych kobiet do miast. Coraz szersze wykorzystanie maszyn i technologii ograniczyło potrzebę pracy w gospodarstwach, a małe gospodarstwa stały się mniej konkurencyjne.
Efektem migracji jest również dysproporcja płci, jak podaje KRUS, w 2024 roku na wsi było o 166 tys. mniej kobiet w wieku 20-44 lat niż mężczyzn. To utrudnia znalezienie partnerki i ogranicza liczbę urodzeń.
Ujemny przyrost naturalny i starzenie się populacji
Raport KRUS ujawnia, że w 2024 roku przyrost naturalny na wsi wyniósł -49 927 osób. Największe ubytki odnotowano m.in. w powiatach częstochowskim (-696), zamojski (-551) i żywiecki (-496). Jedynie kilka powiatów podmiejskich utrzymało dodatni przyrost, co pokazuje znaczenie migracji z miast.
Starzejąca się populacja oraz przewaga osób starszych nad młodymi stawia samorządy w trudnej sytuacji w zakresie szkół, opieki zdrowotnej i infrastruktury społecznej.
Wyzwania i rekomendacje KRUS
Eksperci KRUS podkreślają potrzebę działań dostosowanych do lokalnych uwarunkowań, m.in.:
- wyrównanie poziomu świadczeń macierzyńskich między KRUS a ZUS,
- wsparcie łączenia pracy w rolnictwie z wychowaniem dzieci,
- rozwój alternatywnych miejsc pracy dla kobiet, np. praca zdalna lub lokalne firmy,
- lokalne programy opieki nad dziećmi w wieku 1-3 lat dopasowane do potrzeb samorządów.
Bez takich działań proces depopulacji i starzenia się wsi będzie postępował, pogłębiając nierównowagę społeczno-ekonomiczną i ograniczając rozwój obszarów wiejskich.
źródło: KRUS Ubezpieczenia w rolnictwie materiały i studia 2(84)/2025
oprac. Agnieszka Sawicka
fot. envato elements
