Wyrok TK może zmienić sytuację właścicieli gruntów
Kluczowe znaczenie ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r. Dotyczy on tzw. służebności przesyłu, czyli prawa przedsiębiorstwa do korzystania z cudzej nieruchomości w celu eksploatacji znajdujących się na niej urządzeń, takich jak słupy energetyczne, gazociągi czy rurociągi. Zasadą jest, że ustanowienie takiej służebności powinno wiązać się z odpowiednim wynagrodzeniem dla właściciela gruntu. W wielu starszych sprawach przedsiębiorstwa powoływały się jednak na zasiedzenie. Trybunał uznał, że praktyka sądów polegająca na przyjmowaniu zasiedzenia służebności za okres sprzed wprowadzenia tej instytucji do Kodeksu cywilnego w 2008 r. była niezgodna z Konstytucją. To właśnie dlatego część rolników może dziś mieć podstawy do dochodzenia swoich roszczeń.
Jakich urządzeń dotyczy sprawa? Problem może dotyczyć wielu gospodarstw, przez które przebiegają m.in. linie i słupy energetyczne, gazociągi, rurociągi, a także inne urządzenia infrastruktury przesyłowej. Ich obecność często ogranicza możliwość zagospodarowania pola, utrudnia prowadzenie prac rolniczych czy wpływa na wartość nieruchomości.
Słupy energetyczne na gruncie: pierwsze wygrane rolników już są
Znaczenie wyroku TK potwierdzają pierwsze korzystne rozstrzygnięcia sądowe (pisaliśmy o tym w tym artykule: link). Jedna z takich spraw zakończyła się sukcesem rolników z miejscowości Wilków Drugi na Mazowszu. Sąd prawomocnie zasądził na ich rzecz blisko 21 tys. zł wraz z odsetkami za gazociąg o długości około 150 metrów przebiegający przez należące do nich grunty. Pełnomocnicy wskazują, że podobnych spraw może być znacznie więcej, zwłaszcza tam, gdzie infrastruktura przesyłowa zajmuje większą część gospodarstwa.
Nie każdy przypadek oznacza automatyczne odszkodowanie
Eksperci podkreślają jednak, że sam fakt przebiegu gazociągu lub linii energetycznej przez działkę nie oznacza jeszcze automatycznego prawa do wynagrodzenia. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy, obejmującej m.in. stan prawny nieruchomości, dokumentację dotyczącą budowy urządzeń oraz okoliczności ich posadowienia. Dlatego przed podjęciem jakichkolwiek działań warto skonsultować swoją sytuację z prawnikiem specjalizującym się w sprawach dotyczących służebności przesyłu.
Słupy energetyczne na gruncie: Izba Rolnicza przygotowała instrukcję i wzór pisma
Aby ułatwić rolnikom dochodzenie swoich praw, Kujawsko-Pomorska Izba Rolnicza opublikowała instrukcję postępowania oraz wzór wezwania do przedsiębiorstwa przesyłowego (link). Izba zaleca również, aby przed podpisaniem jakichkolwiek dokumentów lub odpowiedzią na korespondencję otrzymaną od przedsiębiorstwa przesyłowego skonsultować jej treść z radcą prawnym lub adwokatem.
Słupy energetyczne na gruncie rolnika. Jak ubiegać się o odszkodowanie?
Pierwszym krokiem powinno być sprawdzenie sytuacji prawnej nieruchomości oraz ustalenie, na jakiej podstawie przedsiębiorstwo przesyłowe korzysta z gruntu. Warto zgromadzić dokumenty dotyczące działki, a następnie przeanalizować, czy została ustanowiona służebność przesyłu i czy właściciel otrzymał z tego tytułu wynagrodzenie. Każdy przypadek jest inny i wymaga indywidualnej oceny, dlatego dopiero analiza dokumentów pozwala stwierdzić, czy właściciel gruntu może skutecznie dochodzić wynagrodzenia lub innych roszczeń.
Przeczytaj także: Przełom dla gruntów z infrastrukturą przesyłową? Co oznacza wyrok TK dla rolników?
Jak przygotować wezwanie do przedsiębiorstwa przesyłowego?
Zgodnie z zaleceniami Izby pismo najlepiej wysłać listem poleconym za potwierdzeniem odbioru, co pozwoli udokumentować datę doręczenia i ułatwi ewentualne dalsze postępowanie. Wezwanie powinno zawierać dane właściciela nieruchomości, dokładne oznaczenie działki (adres, numer ewidencyjny i numer księgi wieczystej), a także opis urządzeń znajdujących się na gruncie, np. słupów energetycznych, linii napowietrznych, gazociągów, rurociągów czy kabli podziemnych. W piśmie właściciel może zażądać zarówno zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu za wynagrodzeniem, jak i zapłaty za dotychczasowe, bezumowne korzystanie z nieruchomości. Izba zwraca uwagę, że do wezwania warto dołączyć dokumenty potwierdzające stan prawny i położenie nieruchomości. Mogą to być m.in. wspomniany wcześniej odpis z księgi wieczystej, wypis z ewidencji gruntów, mapa z zaznaczonym przebiegiem urządzeń przesyłowych, fotografie infrastruktury, a także operat szacunkowy lub wycena rzeczoznawcy, jeśli została wykonana. Taka dokumentacja może ułatwić wykazanie zakresu ingerencji w nieruchomość oraz wysokości dochodzonych roszczeń.
Przy wypełnianiu wzoru należy uzupełnić jedynie te pola, które dotyczą konkretnej sprawy. Jeżeli właściciel nie dysponuje np. wyceną rzeczoznawcy lub innymi dokumentami wskazanymi we wzorze, niewypełnione pozycje powinny zostać wykreślone. Pismo warto sporządzić czytelnie, najlepiej drukowanymi literami, a wskazując wysokość dochodzonych kwot, należy pamiętać, że ich ostateczna zasadność będzie mogła zostać zweryfikowana w toku negocjacji lub ewentualnego postępowania sądowego.
Eksperci Izby podkreślają również, aby nie odpowiadać pochopnie na pisma otrzymane od przedsiębiorstwa przesyłowego. Każdą propozycję ugody, odpowiedź lub projekt umowy warto wcześniej skonsultować z radcą prawnym albo adwokatem specjalizującym się w sprawach dotyczących służebności przesyłu. Pozwoli to uniknąć podpisania dokumentów, które mogłyby ograniczyć możliwość dochodzenia roszczeń w przyszłości.
Warto sprawdzić swoją sytuację
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie oznacza automatycznego przyznania pieniędzy wszystkim właścicielom gruntów z infrastrukturą przesyłową. Daje jednak wielu rolnikom możliwość ponownego przeanalizowania swojej sytuacji prawnej i sprawdzenia, czy mogą skutecznie dochodzić wynagrodzenia za korzystanie z ich nieruchomości.
W przypadku gospodarstw, przez które od wielu lat przebiegają słupy energetyczne, gazociągi lub inne urządzenia przesyłowe, taka analiza może okazać się opłacalna.
Fot. Magdalena Szymańska
Źródło: Kujawsko-Pomorska Izba Rolnicza
