Mechanizm wykluczenia emerytów
Nowa architektura Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2028–2034, zawarta w propozycji Komisji Europejskiej COM(2025) 560 („Wniosek dotyczący Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego warunki wdrażania wsparcia Unii dla wspólnej polityki rolnej na lata 2028–2034”), wprowadza barierę wiekową w dostępie do degresywnego wsparcia dochodów.
„Państwa członkowskie zapewniają, aby najpóźniej do 2032 r. wnioskodawcy, którzy osiągną wiek emerytalny określony w prawie krajowym i którzy otrzymują emeryturę, nie otrzymywali już wsparcia na podstawie niniejszego artykułu” – Art. 6 ust. 6 COM(2025) 560.
Przepis ten oznacza, że dopłaty obszarowe przestaną pełnić funkcję wsparcia dochodów dla wszystkich właścicieli gospodarstw, stając się instrumentem selektywnym. Po roku 2032 posiadanie gospodarstwa rolnego nie będzie już tożsame z prawem do wsparcia ze środków WPR.
Wsparcie tylko dla aktywnych rolników
Artykuł 7 definiuje warunki dostępu do płatności dla drobnych rolników, zastępujących podstawowe wsparcie dochodów. Dokument ogranicza krąg odbiorców tej formy pomocy do rolników prowadzących działalność:
„Państwa członkowskie zapewniają, aby wsparcie na mocy niniejszego artykułu było skierowane przede wszystkim do rolników, którzy prowadzą działalność rolniczą w swoim gospodarstwie i aktywnie przyczyniają się do bezpieczeństwa żywnościowego”.
To w praktyce oznacza odcięcie rolników-emerytów od dostępu do płatności ryczałtowej w wysokości do 1 500 EUR. Rozwiązanie to ma na celu wymuszenie na tej grupie producentów podjęcie decyzji o zbyciu gruntów lub ich przekazaniu młodszym następcom przed rokiem 2032.
Rolnicy – to uderza w stabilność gospodarstw
Samorząd rolniczy sformułował zastrzeżenia wobec propozycji Komisji Europejskiej już w roku 2025. Analiza przeprowadzona przez Wielkopolską Izbę Rolniczą (WIR) wskazuje na sprzeczność między deklarowanym katalogiem interwencji a faktycznym mechanizmem dystrybucji środków.
„Atrakcyjność zawodu spada, przy braku brak realnych zachęt i opłacalności. Spada liczba młodych rolników. Likwidacja dopłat dla aktywnych emerytów to kuriozalny zapis, który uderza w stabilność wielu gospodarstw rodzinnych” – zwraca uwagę WIR w stanowisku „Wspólna Polityka Rolna 2028–2034: ambitna wizja czy kontynuacja błędów?”
Opinia ekspertów WIR opiera się na ocenie ryzyka ekonomicznego dla sektora. Według samorządu obniżenie wprowadzenie restrykcji wiekowych osłabia żywotność wsi, uderza w podstawy bytu rodzin rolniczych i bezpieczeństwo żywnościowe.
Struktura demograficzna i brak sukcesji
Dokumenty strategiczne UE dot. rolnictwa, w tym Wizja dla rolnictwa i żywności UE, potwierdzają niski udział młodych osób w strukturze zarządzania gospodarstwami.
„Jedynie 12% rolników w Unii Europejskiej ma mniej niż 40 lat. Chociaż wielu młodych ludzi wyraża zainteresowanie rolnictwem jako karierą zawodową, a niektórzy z powodzeniem angażują się w dobrze prosperujące rodzinne przedsiębiorstwa rolnicze, istnieje wiele wyzwań i barier. Bardzo niepewne perspektywy dochodów w połączeniu ze złożonymi wymogami regulacyjnymi, które mogą przełożyć się na krępujące obciążenia biurokratyczne, niska rentowność utrudniająca inwestycje, produkcja podatna na kryzysy, zmiany demograficzne, zróżnicowanie sytuacji kobiet i mężczyzn, brak dostępu do podstawowych usług na niektórych obszarach wiejskich oraz trudny charakter zawodu – to czynniki, które mogą sprawiać, że rolnictwo staje się coraz mniej atrakcyjne dla przyszłych pokoleń” – czytamy w Wizji dla rolnictwa i żywności UE.
Brak opłacalności produkcji stanowi główną przyczynę problemów z sukcesją. W tej sytuacji usunięcie z systemu wsparcia właścicieli powyżej 65. roku życia może doprowadzić do niekontrolowanej koncentracji ziemi lub ugorowania gruntów, zamiast ich przejmowania przez młode pokolenie producentów.
Mechanizm finansowania w ramach NRPF
Nowa architektura finansowa na lata 2028–2034 opiera się na Funduszu Partnerstwa Narodowego i Regionalnego (NRPF). Budżet WPR o wartości 293,7 mld EUR na wsparcie dochodów jest wyodrębniony wewnątrz tego funduszu (ring-fencing). Komisarz Christophe Hansen wskazuje na tę strukturę jako na gwarancję stabilności finansowej, jednak państwa członkowskie będą zobowiązane do realizacji celów związanych z odnową pokoleń, co determinuje kierunki wydatkowania środków.
„Patrząc na WPR jestem zadowolony, że WPR pozostaje kluczowym priorytetem na kolejny okres finansowania. Co równie ważne, zapewniamy stabilność i przewidywalność dla rolników przez odpowiednie wyodrębnienie wsparcia przychodu. To wsparcie i zarządzanie kryzysu to przynajmniej 300 miliardów euro. Ten wyodrębniony budżet stanowi 80% obecnego budżetu” – mówił Christophe Hansen w marcu 2026 r.
Gwarancja budżetowa na poziomie 80% obecnych środków oznacza konieczność dokonywania oszczędności w wybranych grupach beneficjentów. Wyodrębnienie kwoty na wsparcie dochodów rolników w ramach NRPF wiąże się z obowiązkiem raportowania wyników w zakresie wymiany pokoleniowej. To wymusza na administracjach krajowych stosowanie przepisów o wykluczeniu emerytów w celu spełnienia wymogów Komisji Europejskiej i utrzymania płynności finansowania z budżetu UE.
Bezpieczeństwo żywnościowe a ukierunkowanie wsparcia
Kwestia dostępu emerytów do dopłat jest rozpatrywana przez państwa członkowskie w kontekście zapewnienia ciągłości produkcji żywności. Podczas debat w Radzie UE (AGRIFISH) pojawiają się postulaty dotyczące konieczności precyzyjnego adresowania pomocy do rolników aktywnie produkujących. Definicja „rolnika zapewniającego produkcję” staje się podstawą do różnicowania poziomu wsparcia między osobami w wieku produkcyjnym a tymi, które kończą karierę zawodową.
„Te wsparcie powinno być ukierunkowane dla rolników, którzy zapewniają produkcję żywności. Powinniśmy też zapewnić wsparcie dla rolników częściowo gotowych zawodowo, po to, żeby zapewnić jak największe bezpieczeństwo żywnościowe w Unii Europejskiej” – mówił Jacob Jensen, minister rolnictwa Danii, na posiedzeniu AGRIFISH w listopadzie 2025 r.
Podejście to sugeruje, że w nowej perspektywie finansowej rolnicy powyżej 65. roku życia mogą zostać objęci odrębnym, prawdopodobnie niższym systemem wsparcia lub zostać całkowicie pominięci w płatnościach bezpośrednich. Priorytet bezpieczeństwa żywnościowego jest wykorzystywany jako argument za koncentracją środków w gospodarstwach towarowych zarządzanych przez młodsze pokolenie, co ma zwiększyć konkurencyjność unijnego sektora rolnego na rynkach globalnych.
Albert Katana
