Musimy pamiętać, że dekornizacja jest wykonywana głównie ze względów bezpieczeństwa, nie tylko ludzi obsługujących stada, ale również zwierząt – mówi Dawid Szkudlarek, lekarz weterynarii. Rogi zwiększają ryzyko urazów podczas ustalania hierarchii w grupie, transportu, czy zabiegów zootechnicznych. Dorosłe sztuki mogą wzajemnie się kaleczyć, uszkadzać wymiona, a także stanowić zagrożenie dla obsługi.
Choć sam zabieg jest powszechny, wokół metod jego wykonywania wciąż pojawia się wiele pytań. Hodowcy coraz częściej interesują się chemicznym usuwaniem zalążków rogów za pomocą past, ale nie jest to metoda całkowicie pozbawiona ryzyka
Sposoby na rogi
W praktyce najczęściej stosuje się dwie metody usuwania zalążków rogów u cieląt:
termiczną (termokauteryzacja),
chemiczną z użyciem pasty.
Pierwsza polega na wypaleniu tkanki odpowiedzialnej za wzrost rogu za pomocą dekornizatora (gorącego żelaza) elektrycznego lub gazowego. Zabieg wykonuje się najczęściej u młodych cieląt, zanim róg zdąży się rozwinąć.
Z kolei metoda chemiczna wykorzystuje specjalne pasty, zawierające substancje silnie żrące – zazwyczaj wodorotlenek sodu lub potasu. Preparat niszczy tkanki zalążka rogowego przez wywołanie martwicy.
– Mechanizm działa na upłynnieniu martwicy. Rozkłada białka i niszczy warstwę podstawną skóry, dzięki czemu zalążek rogu przestaje się rozwijać – wyjaśnia weterynarz.
Kiedy zabieg?
Najważniejszy jest termin. Im młodsze cielę, tym łatwiejsze i mniej inwazyjne usunięcie zalążków rogowych.
– Za optymalny okres uznaje się wiek od ok. 2. do 8. tygodnia życia. Najlepiej wykonać zabieg możliwie wcześnie, zanim zalążek rogu stanie się wyraźnie wyczuwalny. Pamiętajmy, że ok. 3. tygodnia u cieląt jest tzw. dół immunologiczny, dlatego dekornizację lepiej wykonać po nim, kiedy odporność zwierzęcia jest większa – podkreśla specjalista.
Należy unikać wykonywania zabiegu w okresach stresowych dla cielęcia. Nie powinno się łączyć dekornizacji ze szczepieniami, zmianą grup technologicznych, odsadzeniem od mleka czy zmianą paszy.
– To duży stres dla organizmu. Jeżeli cielę ma już obniżoną odporność po szczepieniu albo przegrupowaniu, dekornizacja dodatkowo pogłębia ten problem – zaznacza weterynarz. Zabiegu nie wykonuje się również u cieląt chorych, osłabionych lub z biegunką.
Jak wykonać?
W przypadku dekornizacji termicznej powinno być zastosowane znieczulenie miejscowe oraz – w razie potrzeby – sedacja (obniżenie aktywności układu nerwowego), dlatego jest ona wykonywana przez lekarzy weterynarii.
– Sedacja nie powoduje, że cielę nie odczuwa bólu. Ona tylko uspokaja zwierzę. Dlatego dodatkowo trzeba podać znieczulenie miejscowe – podkreśla weterynarz. Po usunięciu zalążków za pomocą gorącego żelaza należy zabezpieczyć miejsce na skórze środkiem odkażającym oraz podać środek przeciwbólowy i przeciwzapalny, by ograniczyć ból po zabiegu. Zabieg dekornizacji przeprowadzony przez weterynarza to wydatek 30–60 zł.
Pasty do chemicznej dekornizacji są coraz popularniejsze głównie dlatego, że hodowca może zastosować je samodzielnie. Preparaty są stosunkowo tanie i wydajne.
– Taka pasta kosztuje kilkadziesiąt złotych i wystarcza na wiele sztuk. Dlatego wielu hodowców decyduje się na tę metodę – mówi lekarz weterynarii. Sam zabieg wymaga jednak dużej ostrożności. Najpierw należy wygolić włosy wokół zalążka rogu, a następnie nałożyć bardzo niewielką ilość preparatu wyłącznie na jego szczyt. – Nie wolno rozcierać pasty po skórze. Nakłada się ją punktowo, naprawdę w niewielkiej ilości – podkreśla specjalista. Ponieważ preparat ma silne właściwości żrące, osoba wykonująca zabieg powinna używać rękawic ochronnych, a najlepiej również okularów zabezpieczających. Po aplikacji cielę trzeba odizolować od innych zwierząt na kilka godzin. Nie może mieć kontaktu z matką ani być narażone na deszcz.
– Jeżeli pasta spłynie do oka albo na skórę wymienia matki, może dojść do bardzo poważnych uszkodzeń – ostrzega weterynarz. Choć niektórzy hodowcy traktują chemiczną dekornizację jako metodę łagodniejszą, lekarz weterynarii nie ma wątpliwości, że zabieg wiąże się z bólem. Jeżeli pasta zostanie nałożona prawidłowo wyłącznie na zalążek rogowy, dyskomfort jest mniejszy. Problem pojawia się wtedy, gdy preparat rozleje się na otaczającą skórę.
– Wtedy cielę będzie czuło pieczenie, bo pasta powoduje martwicę skóry. Powoduje to duży dyskomfort – wyjaśnia Szkudlarek. Dlatego coraz częściej zaleca się podawanie leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych również przy chemicznej metodzie dekornizacji.
Możliwe powikłania
Choć większość zabiegów przebiega bez komplikacji, powikłania są możliwe zarówno po metodzie chemicznej, jak i termicznej. Najczęściej problemem są miejscowe zakażenia. Ryzyko rośnie zwłaszcza przy złych warunkach higienicznych.
– Może dojść do nadkażenia rany ze środowiska, wtedy w tym miejscu pojawia się ropa. Takie cielęta są osowiałe, gorzej piją mleko i słabiej rosną – mówi specjalista. Po źle wykonanej dekornizacji mogą pojawiać się również deformacje rogów. Dotyczy to głównie sytuacji, gdy zabieg wykonano zbyt późno lub użyto zbyt małej ilości pasty. Weterynarz dodaje też, że po zabiegu cielęta często przez kilka dni pobierają mniej paszy i wolniej przyrastają.
– To efekt stresu i bólu. Dlatego warto zabezpieczać zwierzęta przeciwbólowo – zaznacza. Konsekwencje zaniedbań przy usuwaniu rogów mogą być widoczne również u starszych sztuk. Złamane lub wrastające rogi często prowadzą do przewlekłych stanów zapalnych. Mogą one wystąpić przy niewystarczającym opracowaniu miejsca usunięcia rogów i zabezpieczenia rany. U dorosłych sztuk może to prowadzić do otwarcia zatok czołowych.
– Róg u dorosłego bydła jest połączony z zatoką. Jeżeli dojdzie do zakażenia, leczenie jest trudne i czasami konieczne jest chirurgiczne otwarcie zatoki – wyjaśnia weterynarz.
Do usuwania rogów u dorosłych sztuk stosuje się specjalne piły drutowe, jednak takie zabiegi wykonuje się już głównie z konieczności – np. przy wrastaniu rogu w skórę lub po urazach, ewentualnie przy zmianie systemu utrzymania z łańcucha na wolne stanowiska, jeśli wcześniej nie była wykonana dekornizacja.
Nacisk na dobrostan
Choć dekornizacja jest standardem w większości gospodarstw, coraz większą uwagę zwraca się dziś na ograniczanie bólu i stresu związanego z zabiegiem. Weterynarz podkreśla, że kluczowe znaczenie ma odpowiedni termin, właściwa technika oraz stosowanie leków przeciwbólowych.
– Najważniejsze, żeby zrobić to wcześnie, dokładnie i w odpowiednich warunkach. Wtedy ryzyko powikłań jest naprawdę niewielkie – podsumowuje lekarz weterynarii.
Ten artykuł pochodzi z wydania 6/2026
czytaj więcej
