Dopłaty bezpośrednie zastąpi wsparcie dochodowe
W projekcie przepisów unijnych nie ma już określenia „płatności bezpośrednie”. Zamiast niego pojawiają się płatności dla rolników i wsparcie dochodowe. Podstawowa płatność ma zostać przekształcona w degresywne wsparcie obszarowe.
Według dr. inż. Bogdana Pomianka z MRiRW zasadnicza konstrukcja pomocy ma pozostać zbliżona do obecnej. Wśród znanych kierunków wsparcia wymienił płatności dochodowe, związane z produkcją, ONW oraz pomoc dla małych gospodarstw. Utrzymanie podobnych rodzajów interwencji nie oznacza jednak, że będą miały takie same stawki, budżety i zasady.
Wyższe dopłaty dla młodych, małych i rodzinnych gospodarstw?
Początkowo Komisja Europejska proponowała, by degresywne wsparcie obszarowe kierować m.in. do młodych i nowych rolników, kobiet, gospodarstw rodzinnych i małych oraz gospodarstw prowadzących produkcję zwierzęcą.
Ostateczne ukierunkowanie tej płatności ma należeć do państw członkowskich. Polska analizuje, które gospodarstwa mają większe potrzeby dochodowe i jak można uwzględnić je w systemie. Wśród rozważanych możliwości są m.in. kryterium powierzchni gospodarstwa oraz produkcja mieszana. Żadne z tych rozwiązań nie zostało jeszcze przesądzone.
W projekcie wskazano średni przedział wsparcia w UE wynoszący 90-240 euro na hektar. Nie jest to zapowiedź konkretnej stawki dla polskich rolników.
Degresywność i limit dopłat mogą być dobrowolne
Rada UE zaproponowała, by degresywność płatności i ich ograniczanie, czyli tzw. capping, były dobrowolne dla państw członkowskich. Nadal dyskutowany jest jednak poziom ewentualnych cięć.
Pomianek zwrócił uwagę, że ograniczenie dopłat największym gospodarstwom może przynieść Polsce mniejsze oszczędności niż krajom, w których jest więcej gospodarstw liczących ponad 1000 ha. To jeden z argumentów, które resort bierze pod uwagę, analizując, czy takie mechanizmy byłyby korzystne.
Więcej pieniędzy na płatności związane z produkcją?
Projekt ma pozwalać na zwiększenie udziału środków przeznaczanych na wsparcie związane z produkcją - nawet do 25%. Dodatkowe 5 punktów procentowych miałoby być możliwe do skierowania m.in. na produkcję roślin wysokobiałkowych lub mieszaną.
Zmienić może się także zakres wsparcia dla małych gospodarstw. W projekcie przewidziano możliwość uwzględnienia w nim również pomocy dla obszarów z naturalnymi ograniczeniami.
Inwestycje mają wzmacniać konkurencyjność i odporność gospodarstw
MRiRW chce utrzymać wsparcie inwestycyjne, ale podkreśla, że powinno ono służyć poprawie konkurencyjności i odporności gospodarstw. Wśród potencjalnych kierunków wymieniono inwestycje w odnawialne źródła energii, efektywność energetyczną, biogazownie, bioasekurację i dobrostan zwierząt.
Resort wskazuje również na znaczenie innowacji, wiedzy i ograniczania kosztów produkcji. Ważne mają być nie tylko inwestycje w gospodarstwach, lecz także scalanie gruntów i skracanie łańcucha dostaw.
Młodzi rolnicy w centrum nowej strategii
Projektowane przepisy zakładają przygotowanie przez każde państwo członkowskie strategii odnowy pokoleniowej. Ma ona uwzględnić m.in. bariery utrudniające młodym wejście do rolnictwa.
Według Pomianka wsparcie tej grupy nie powinno ograniczać się do premii i płatności. Znaczenie mogą mieć także doradztwo, nauka i innowacje, które pomogą młodym rolnikom rozwijać gospodarstwa i utrzymać się w sektorze.
Rolnictwo ma być bardziej odporne na suszę i ekstremalne warunki
W planowaniu przyszłej WPR ważnym tematem ma być odporność zarówno pojedynczych gospodarstw, jak i całego sektora rolno-spożywczego. Wskazywane wyzwania to m.in. brak wody, wysokie temperatury oraz przymrozki w okresie wiosennym.
Resort podkreśla również potrzebę dywersyfikacji dochodów oraz rozwijania wiedzy ekonomicznej rolników. Chodzi nie tylko o efektywną produkcję, ale też o planowanie finansów, zarządzanie gospodarstwem, marketing i skuteczne wprowadzanie produktów na rynek.
Kiedy poznamy szczegóły dopłat po 2027 roku?
Według harmonogramu omawianego podczas webinarium projekt rozdziału WPR miał zostać przedstawiony do konsultacji na początku kolejnego roku. Formalne konsultacje planu partnerstwa zaplanowano na marzec-maj 2027, a negocjacje z Komisją Europejską - od września 2027. Celem jest uzgodnienie dokumentu w 2027 roku i rozpoczęcie nowej perspektywy od 2028 roku.
Daty i zasady mogą się jednak zmienić. Ostateczny zakres dopłat, ich stawki oraz budżety poszczególnych interwencji będą zależeć od dalszych negocjacji i dostępnych pieniędzy.
Bartłomiej Czekała
