Statystyki ujawniają też, w jakich sektorach rolnicy najczęściej decydują się na wspólne działanie – dominują produkcja trzody chlewnej, zbóż oraz mleka.
Rolnicy łączą siły, ale skala jest zróżnicowana
Zrzeszanie się rolników w grupy producentów rolnych od lat jest jednym z kluczowych instrumentów wzmacniania ich pozycji rynkowej. Mechanizm ten jest wspierany finansowo w ramach Wspólnej Polityki Rolnej, która promuje integrację producentów w celu zwiększenia skali produkcji, poprawy organizacji sprzedaży oraz wzmocnienia siły negocjacyjnej wobec przetwórców i sieci handlowych.
Jak wynika z danych ARiMR, w Polsce aktualnie funkcjonuje 668 grup producentów rolnych, jednak ich rozmieszczenie regionalne jest bardzo nierównomierne.
Zdecydowanym liderem pozostaje Wielkopolska, gdzie działa aż 340 grup producentów rolnych. To wynik wielokrotnie wyższy niż w większości innych regionów kraju.
Na kolejnych miejscach znajdują się: woj. dolnośląskie – 64 grupy, woj. łódzkie – 63, woj. kujawsko-pomorskie – 49, woj. opolskie – 41, woj. mazowieckie – 39.
Z kolei najmniej takich podmiotów działa w województwach: świętokrzyskim – 1 grupa, lubelskim – 4, podlaskim – 5, podkarpackim – 5.
Eksperci od lat wskazują, że duża liczba grup producentów w Wielkopolsce wynika m.in. z wysokiego poziomu specjalizacji gospodarstw oraz silnej tradycji współpracy w sektorze rolnym.
Organizacje producentów – zupełnie inna struktura
Obok grup producentów rolnych funkcjonują także organizacje producentów rolnych, które są formą bardziej zaawansowanej współpracy. W tym przypadku liderem jest województwo mazowieckie, gdzie działają 43 takie organizacje.
Kolejne miejsca zajmują: woj. lubelskie – 14, woj. wielkopolskie – 12, woj. łódzkie – 11 oraz woj. kujawsko-pomorskie – 11.
W kilku regionach liczba takich podmiotów jest jednak symboliczna, a w części województw praktycznie nie występują.
W jakich sektorach rolnicy zrzeszają się najczęściej?
Dane ARiMR pokazują również strukturę branżową grup producentów rolnych. Najwięcej z nich działa w sektorach o dużej skali produkcji i silnej presji rynkowej.
Najczęściej grupy powstają w produkcji: trzody chlewnej – 213 grup, zbóż i roślin oleistych – 169, mleka – 124 oraz bydła i wołowiny – 75.
Znacznie mniej jest grup zajmujących się m.in. drobiem (16), ziemniakami (18) czy burakami cukrowymi (26). Pojedyncze podmioty funkcjonują także w niszowych sektorach, takich jak produkcja ślimaków, królików czy roślin ozdobnych.
Zdecydowana dominacja sektora owoców i warzyw
Jeśli chodzi o organizacje producentów (w skali całego kraju jest ich 118), struktura jest znacznie bardziej skoncentrowana. Zdecydowana większość – 114 podmiotów – działa w sektorze owoców i warzyw, który od lat jest najbardziej rozwinięty pod względem integracji producentów w Polsce.
W innych branżach funkcjonują jedynie pojedyncze organizacje.
Integracja rolników nadal wyzwaniem
Choć liczba grup producentów w Polsce jest znacząca, eksperci podkreślają, że poziom integracji rolników wciąż jest słabszy niż w wielu krajach Europy Zachodniej.
W państwach takich jak Francja, Holandia czy Niemcy współpraca producentów jest znacznie bardziej rozwinięta i obejmuje dużą część rynku rolnego.
Rozwój takich struktur ma szczególne znaczenie w kontekście zmian w europejskiej polityce rolnej oraz rosnącej koncentracji handlu detalicznego. Wspólne działanie pozwala rolnikom łatwiej planować produkcję, ograniczać koszty i skuteczniej negocjować ceny sprzedaży.
Dlatego wsparcie dla zrzeszania producentów pozostaje jednym z ważnych elementów polityki rolnej zarówno w Polsce, jak i w całej Unii Europejskiej.
Krzysztof Zacharuk
