ETO na początku lutego wydał opinię, z której można było wywnioskować, że proponowana przez Komisję Europejską reforma WPR w nowym budżecie UE na lata 2028–2034 może przynieść niepewność dla rolników i opóźnienia w wypłacie środków. Kontrolerzy wskazywali również na brak jasności w konstrukcji przyszłej WPR. Całkowity budżet ma wynieść 2 bln euro, a jednym z największych elementów ma być nowy Europejski Fundusz (44%) o wartości około 865 mld euro. W jego ramach finansowana byłaby także WPR. I to jest szeroko komentowane, bowiem rolnictwo nie miałoby odbrębnego budżetu.
– Opinia Trybunału jest dla nas potwierdzeniem, że alarm, który od miesięcy podnoszą rolnicy, był w pełni uzasadniony. Instytucja odpowiedzialna za kontrolę wydatkowania środków UE jasno mówi, że proponowany model budzi poważne ryzyko dla przyszłości WPR i stabilności sektora rolnego – komentowało po wydaniu opinii kierownictwo Copa-Cogeca. Organizacja apelowała do PE oraz Rady o to, aby wziąć pod uwagę tę opinię. Teraz pojawiły się dwie kolejne wskazujące na kolejne niedociągnięcia, a co za tym idzie – ostrzeżenie przed brakiem oceny skutków wprowadzenia jednego budżetu.
W ramach Europejskiego Funduszu, na podstawie krajowych planów miałyby być finansowane m.in.:
- polityka spójności,
- rolnictwo i rozwój obszarów wiejskich,
- rybołówstwo i gospodarka morska,
- bezpieczeństwo i dobrobyt.
Dodatkowo państwa członkowskie mogłyby korzystać z pożyczek do 150 mld euro finansowanych z długu zaciąganego przez UE. Nowy model zakłada odejście od refundacji poniesionych kosztów. Płatności miałyby być uzależnione od osiągania kamieni milowych i wartości docelowych – podobnie jak w przypadku Funduszu Odbudowy (RRF) po pandemii COVID-19, wobec którego ETO wcześniej zgłaszał zastrzeżenia.
ETO wydał dwie kolejne opinie
– Dwie wydane dziś opinie stanowią odpowiedź Trybunału na wnioski Parlamentu Europejskiego i Rady UE o przygotowanie niezależnej opinii eksperckiej w sprawie wniosków ustawodawczych Komisji Europejskiej dotyczących nowego Europejskiego Funduszu. Z funduszu tego będą finansowane – na podstawie planów krajowych – m.in. wydatki na spójność, rolnictwo i bezpieczeństwo. Wnioskowi w sprawie Europejskiego Funduszu towarzyszy wniosek dotyczący nowego sposobu pomiaru wyników i monitorowania wydatków UE. Wspomniane wnioski ustawodawcze przewidują istotne zmiany w sposobie planowania wydatków UE, zarządzania nimi i ich kontroli. W związku z tym kontrolerzy zwracają uwagę na różnego rodzaju zagrożenia dla należytego zarządzania finansami i zalecają wprowadzenie silniejszych mechanizmów zabezpieczających – czytamy w komunikacie ETO. Szczegóły poniżej.
Integracja funduszy może utrudnić realizację celów
Zdaniem kontrolerów Europejskiego Trybunału Obrachunkowego połączenie różnych obszarów polityki w jeden fundusz oznacza łączenie celów o odmiennych ramach czasowych i logice interwencji. Według kontrolerów może to:
- skomplikować wdrażanie Funduszu,
- utrudnić państwom realizację wszystkich celów unijnych,
- osłabić pierwszeństwo niektórych priorytetów.
Krajowe plany będą musiały jednocześnie odpowiadać na potrzeby regionalne i realizować cele UE, co – według ETO – może okazać się trudne do realizacji. A pamiętajmy, że od realizacji tych celów będą zależały wypłaty środków m.in. dla rolników.
Uproszczenia tylko na papierze?
Choć projekt zakłada uproszczenia, ETO zwraca uwagę, że dotyczą one głównie poziomu Komisji. Obciążenia administracyjne państw członkowskich, regionów i beneficjentów – w tym rolników – wcale nie muszą się zmniejszyć.
Nowy model finansowania przewiduje wypłaty środków po osiągnięciu określonych rezultatów. ETO podkreśla, że:
- kamienie milowe i wartości docelowe muszą być precyzyjnie zdefiniowane,
- konieczne są solidne mechanizmy weryfikacji kosztów,
- różnice w ambicji i interpretacji celów między państwami mogą prowadzić do nierównego traktowania i ograniczać porównywalność wyników.
Ryzyko osłabienia systemu kontroli
Kontrolerzy wskazują na ryzyko osłabienia systemu kontroli. Projekt ogranicza uprawnienia kontrolne Komisji i w większym stopniu opiera się na krajowych systemach nadzoru, w których w przeszłości stwierdzano uchybienia.
Zdaniem ETO niezbędne jest:
- ustanowienie skutecznych wymogów audytowych,
- jasne określenie konsekwencji finansowych w przypadku naruszeń przepisów,
- zapewnienie pełnego dostępu do systemów informacyjnych dla instytucji kontrolnych.
Problemy z pomiarem efektów wydatków
Druga opinia dotyczy nowego systemu monitorowania wyników wydatków UE. ETO ocenia, że choć propozycje mogą poprawić sprawozdawczość, zawierają istotne luki.
W szczególności w jednej czwartej obszarów interwencji brakuje wskaźników rezultatu, ponadto nie wskazano wskaźników oddziaływania, nie ma wyraźnego powiązania między finansowaniem a osiąganymi efektami, a część danych (np. dotyczących wydatków na środowisko) ma opierać się na szacunkach, a nie rzeczywistych wydatkach.
W efekcie możliwe będzie mierzenie postępu realizacji działań, ale trudniej będzie ocenić, czy cele UE faktycznie zostały osiągnięte.
Opinie dla Rady i Parlamentu
O przedstawienie opinii w sprawie nowych regulacji zwróciły się do ETO Rada Unii Europejskiej oraz Parlament Europejski. To właśnie te instytucje zdecydują o ostatecznym kształcie budżetu na lata 2028–2034.
Obie opublikowane opinie dotyczą:
- projektu rozporządzenia ustanawiającego nowy Europejski Fundusz,
- nowych ram monitorowania wydatków UE i pomiaru wyników.
Jak podkreślają kontrolerzy, skala planowanych zmian w sposobie zarządzania i kontroli wydatków unijnych jest znacząca. Dlatego, ich zdaniem konieczne jest wzmocnienie zabezpieczeń, aby niemal połowa przyszłego budżetu UE była wydatkowana w sposób przejrzysty i efektywny.
