Prace nad planami ogólnymi wchodzą w decydującą fazę. Dokumenty, które zastąpią dotychczasowe studia uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego, określą zasady rozwoju terenów wiejskich na wiele lat. Od ich zapisów zależeć będzie możliwość budowy obór, chlewni, magazynów, silosów, biogazowni i instalacji OZE.
Dyskusję wokół nowych zasad planowania wywołało stanowisko Polskiej Federacji Rolnej, która zaapelowała do ministra rolnictwa o pilne działania na rzecz ochrony funkcji produkcyjnej wsi. Organizacja ostrzega, że błędne decyzje planistyczne mogą na lata ograniczyć możliwości inwestycyjne gospodarstw.
Proces nabiera tempa
Do 9 czerwca 2026 r. minister rolnictwa zaopiniował 1446 projektów planów ogólnych gmin. Pokazuje to, że proces planistyczny jest już bardzo zaawansowany i w wielu samorządach zapadają decyzje, które wpłyną na funkcjonowanie gospodarstw przez kolejne dekady.
– Minister rolnictwa wydaje do każdego projektu planu ogólnego opinię w zakresie kształtowania rolniczej przestrzeni produkcyjnej i rozwoju produkcji rolniczej – wyjaśniła Lidia Kostańska, zastępca dyrektora Departamentu Nieruchomości i Infrastruktury Wsi MRiRW.
Kluczowe są trzy strefy
Ministerstwo zwraca szczególną uwagę na wyznaczenie trzech stref związanych z funkcjonowaniem rolnictwa: strefy wielofunkcyjnej z zabudową zagrodową (SZ), strefy produkcji rolniczej (SR) oraz strefy otwartej (SO).
Ich brak lub niewłaściwe wyznaczenie może ograniczyć rozwój działalności rolniczej. Problemem jest także rozszerzanie terenów nierolniczych kosztem gruntów wykorzystywanych do produkcji oraz planowanie nowej zabudowy mieszkaniowej w sąsiedztwie gospodarstw.
Polska Federacja Rolna ostrzega, że w części gmin strefy zabudowy zagrodowej wyznaczane są wyłącznie wokół istniejących budynków, bez pozostawienia miejsca na przyszłe inwestycje.
MRiRW wskazuje na konieczność wyznaczania stref SZ i SR wraz z obszarem uzupełnienia zabudowy (OUZ), również poza obrysem istniejących zabudowań gospodarstwa. W praktyce oznacza to, że gminy powinny zabezpieczyć tereny pod przyszłą rozbudowę gospodarstw.
– Ochrona funkcji rolniczej nie może ograniczać się do utrwalenia obecnego sposobu użytkowania gruntów. Gospodarstwa muszą mieć możliwość modernizacji i zwiększania skali produkcji, bo inaczej plany ogólne staną się barierą rozwojową zamiast narzędziem porządkowania przestrzeni – ocenia Adam Reimann, prezes Stowarzyszenia Rolników Towarowych Wspólna Rolna.
Konflikty z mieszkańcami
Postępujące zbliżanie zabudowy mieszkaniowej do istniejących gospodarstw to jeden z największych problemów wskazywanych przez rolników.
MRiRW przyznaje, że nowe strefy nierolnicze otaczające zabudowę zagrodową mogą prowadzić do konfliktów przestrzennych i utrudniać rozwój działalności rolniczej.
Organizacje rolnicze od lat alarmują, że spory dotyczące zapachów, hałasu, transportu płodów rolnych czy funkcjonowania ferm zwierzęcych nasilają się wraz z napływem nowych mieszkańców na wieś.
– Jeżeli nowe osiedla powstają bezpośrednio przy gospodarstwach, to po kilku latach niemal nieuniknione są spory o uciążliwości związane z produkcją rolną. Dlatego już na etapie planowania trzeba wyznaczać odpowiednie strefy buforowe i zachować ciągłość terenów produkcyjnych – podkreśla Tomasz Jawor, rolnik z gminy Połczyn-Zdrój w powiecie świdwińskim.
Sygnał dla inwestorów
Ministerstwo przypomina, że biogazownie rolnicze są ważnym elementem nowoczesnych gospodarstw, szczególnie tych prowadzących produkcję zwierzęcą. Resort podkreśla, że przygotowywane plany ogólne nie powinny ograniczać możliwości budowy biogazowni rolniczych.
To ważny sygnał dla gospodarstw planujących inwestycje związane z produkcją energii, zagospodarowaniem nawozów naturalnych i poprawą efektywności energetycznej. MRiRW wskazuje również na potrzebę zapewnienia warunków do budowy silosów, magazynów i innej infrastruktury niezbędnej do prowadzenia nowoczesnej produkcji rolnej.
Chcą większej ochrony
Zdaniem Polskiej Federacji Rolnej same opinie ministerstwa mogą nie wystarczyć. Organizacja wskazuje na pięć głównych zagrożeń: ograniczanie rozwoju produkcji zwierzęcej, presję zabudowy mieszkaniowej, blokowanie inwestycji w OZE i biogazownie, marginalizację funkcji rolniczej w gminach oraz wieloletnie skutki niekorzystnych zapisów planów ogólnych.
Federacja postuluje wprowadzenie zasady pierwszeństwa funkcji rolniczej na terenach wiejskich, realne konsultacje z rolnikami oraz zabezpieczenie terenów pod przyszłą rozbudowę gospodarstw.
– Ochrona działalności rolniczej nie może oznaczać wyłącznie zachowania obecnego stanu gospodarstw. Musi obejmować modernizację i rozbudowę, w tym rozwój infrastruktury magazynowej, energetycznej i środowiskowej – przekonuje Grzegorz Brodziak, prezes Polskiej Federacji Rolnej.
Opiniują, ale nie narzucają
MRiRW przyznaje, że nie kierowało do wojewodów wytycznych dotyczących ochrony funkcji produkcyjnej wsi podczas kontroli planów ogólnych. Nie planuje również opracowania jednolitych wytycznych dla gmin ani dodatkowych działań informacyjnych dla rolników.
Resort tłumaczy to ograniczeniami wynikającymi z ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.
Oznacza to, że choć ministerstwo opiniuje projekty planów i zgłasza uwagi dotyczące ochrony rolnictwa, nie dysponuje narzędziami pozwalającymi narzucić samorządom jednolite standardy postępowania.
Decyzje zapadają teraz
Niedawna nowelizacja przepisów wydłużyła termin uchwalenia planów ogólnych do 31 sierpnia 2026 r. Samorządy zyskały dodatkowe dwa miesiące na zakończenie prac, a rolnicy – więcej czasu na analizę projektów i zgłaszanie uwag.
Do tego czasu nadal obowiązywać będą dotychczasowe zasady planowania przestrzennego.
– Wydłużenie terminu nie rozwiązuje problemu, a jedynie przesuwa moment jego rozstrzygnięcia. Rolnicy zyskali kilka dodatkowych tygodni na analizę projektów planów i zgłaszanie uwag, ale po 31 sierpnia pole manewru będzie znacznie mniejsze – zauważa Tomasz Jawor.
Nowelizacja przewiduje również, że o wydanie decyzji o warunkach zabudowy będą mogły występować wyłącznie osoby mające prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane.
– Wielu producentów koncentruje się dziś na bieżących wyzwaniach ekonomicznych, tymczasem plan ogólny może przesądzić o możliwościach rozwoju gospodarstwa na kolejne 10–20 lat. Jeżeli w dokumencie zabraknie odpowiednio wyznaczonych stref produkcji rolniczej lub obszarów uzupełnienia zabudowy, przyszłe inwestycje mogą napotkać poważne bariery – podkreśla Mariusz Olejnik, prezes Opolskiego Związku Producentów Rolnych.
Rolnicy powinni aktywnie uczestniczyć w konsultacjach planów ogólnych, sprawdzać przebieg stref zabudowy zagrodowej i produkcji rolniczej oraz oceniać, czy pozostawiono miejsce na rozwój gospodarstwa.
Po uchwaleniu planów możliwość wprowadzania zmian będzie znacznie ograniczona. Dlatego to właśnie teraz rozstrzyga się przyszłość wielu gospodarstw.
Krzysztof Zacharuk
Sprawdź plan swojej gminy w pięciu krokach
Wejdź na stronę internetową gminy lub do Biuletynu Informacji Publicznej (BIP). Sprawdź, czy opublikowano projekt planu ogólnego. Zweryfikuj, w jakiej strefie znalazły się grunty twojego gospodarstwa. Oceń, czy przewidziano miejsce na przyszłą rozbudowę – np. nowe budynki, silosy lub biogazownię. Złóż uwagi podczas konsultacji społecznych. Pamiętaj: po uchwaleniu planu wprowadzanie zmian będzie znacznie trudniejsze.
Skróty, które należy znać
SZ – strefa wielofunkcyjna z zabudową zagrodową (obejmuje istniejącą i planowaną zabudowę gospodarstw). SR – strefa produkcji rolniczej (przeznaczona pod działalność rolniczą i rozwój produkcji). SO – strefa otwarta (chroni tereny rolne przed nadmierną urbanizacją), OUZ – obszar uzupełnienia zabudowy (pozwala zabezpieczyć teren pod przyszłą rozbudowę gospodarstwa).
