Rolniczka może prowadzić gospodarstwo i firmę
Samo rozpoczęcie działalności gospodarczej nie oznacza automatycznie przejścia z KRUS do ZUS. Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników przewiduje możliwość pozostania w ubezpieczeniu rolniczym przy jednoczesnym prowadzeniu firmy. Dotyczy to zarówno rolnika, jak i domownika. To rozwiązanie może być szczególnie istotne dla kobiet prowadzących gospodarstwa, które chcą dodatkowo rozpocząć działalność usługową, handlową czy inną działalność pozarolniczą.
Nie wystarczy jednak samo posiadanie ziemi. KRUS wskazuje, że ubezpieczenie rolnicze jest związane przede wszystkim z faktycznym prowadzeniem działalności rolniczej. Rolnik powinien osobiście i na własny rachunek kierować gospodarstwem i dbać o jego funkcjonowanie. Warto dodać, że przepisy nie przewidują odrębnych zasad dla kobiet – rolniczka korzysta dokładnie z tych samych przepisów co rolnik.
Trzy lata w KRUS to jeden z podstawowych warunków
Aby po rozpoczęciu działalności gospodarczej nadal podlegać KRUS, rolniczka musi być wcześniej objęta ubezpieczeniem społecznym rolników w pełnym zakresie z mocy ustawy nieprzerwanie przez co najmniej trzy lata. Jednocześnie musi nadal prowadzić działalność rolniczą albo stale pracować gospodarstwie rolnym obejmującym obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub prowadzić działalność w dziale specjalnym produkcji rolnej. To oznacza, że kobieta, która dopiero zaczyna być ubezpieczona w KRUS, co do zasady nie może po prostu założyć firmy i wybrać KRUS zamiast ZUS na podstawie tego przepisu.
Firma musi być zgłoszona także do KRUS
Bardzo ważny jest termin. Rolniczka rozpoczynająca działalność gospodarczą powinna złożyć w KRUS oświadczenie o kontynuowaniu ubezpieczenia w ciągu 14 dni od rozpoczęcia działalności. KRUS wskazuje, że można wykorzystać do tego formularz UD-24. Oświadczenie można również złożyć za pośrednictwem wniosku CEIDG-1. Przekroczenie 14-dniowego terminu może oznaczać ustanie ubezpieczenia rolniczego od dnia rozpoczęcia działalności gospodarczej. Dlatego przy zakładaniu firmy termin ten trzeba potraktować bardzo poważnie.
Nie można być jednocześnie pracownikiem
Kolejny warunek dotyczy zatrudnienia. Osoba, która chce kontynuować ubezpieczenie rolnicze na zasadach dotyczących przedsiębiorców, nie może być pracownikiem ani pozostawać w stosunku służbowym. Nie może też mieć ustalonego prawa do emerytury lub renty ani do świadczeń z ubezpieczeń społecznych.
Ważny jest podatek z działalności
Samo spełnienie warunków dotyczących gospodarstwa i stażu w KRUS nie wystarczy. Znaczenie ma również wysokość należnego podatku dochodowego od przychodów z działalności gospodarczej. Jeżeli podatek przekroczy określoną ustawowo roczną kwotę graniczną, rolniczka może stracić prawo do dalszego ubezpieczenia w KRUS. Limit ten jest corocznie waloryzowany.
Ile wynosi limit w 2026 roku?
W 2026 roku roczna kwota graniczna podatku za 2025 rok wynosiła 4576 zł. Natomiast dla podatku należnego za 2026 rok kwota graniczna wynosi 4713 zł. Jest to kwota podatku, a nie przychodu czy dochodu z prowadzonej firmy. To bardzo istotne rozróżnienie. Rolniczka prowadząca działalność powinna więc sprawdzać nie tylko wysokość swoich obrotów, ale przede wszystkim wysokość należnego podatku ustalonego zgodnie z zasadami dotyczącymi jej działalności.
Zobacz taże: Macierzyństwo w KRUS. Jakie świadczenia przysługują rolniczkom?
Co roku trzeba poinformować KRUS
Obowiązki nie kończą się na zgłoszeniu działalności. Każdego roku rolniczka prowadząca firmę i pozostająca w KRUS musi przekazać Kasie zaświadczenie z urzędu skarbowego albo oświadczenie, że należny podatek z działalności za poprzedni rok nie przekroczył rocznej kwoty granicznej. Standardowym terminem jest 31 maja. W 2026 roku termin został przesunięty na 1 czerwca, ponieważ 31 maja przypadał w niedzielę.
Co się stanie po przekroczeniu limitu?
Jeżeli należny podatek przekroczy roczną kwotę graniczną, ubezpieczenie rolnicze ustaje. Taki sam skutek może nastąpić w przypadku niezłożenia wymaganego zaświadczenia lub oświadczenia w terminie. KRUS wskazuje przy tym, że termin może zostać przywrócony na wniosek zainteresowanego, jeżeli udowodni on, że jego niedotrzymanie nastąpiło wskutek zdarzeń losowych.
Trzeba liczyć się z wyższą składką emerytalno-rentową
Pozostanie w KRUS przy jednoczesnym prowadzeniu działalności gospodarczej wiąże się również z wyższą składką. KRUS podaje, że za rolnika lub domownika prowadzącego dodatkowo pozarolniczą działalność gospodarczą podstawowa miesięczna składka na ubezpieczenie emerytalno-rentowe jest opłacana w podwójnej wysokości. Składka na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie pozostaje natomiast w pojedynczej wysokości.
A co z działalnością nierejestrowaną?
Warto odróżnić działalność gospodarczą od działalności nierejestrowanej. KRUS wyraźnie wskazuje, że rolnik lub domownik podejmujący działalność nierejestrowaną, która zgodnie z Prawem przedsiębiorców nie jest działalnością gospodarczą i nie wymaga wpisu do CEIDG, nie musi spełniać warunków określonych w art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W takim przypadku ubezpieczenie w KRUS jest kontynuowane na dotychczasowych zasadach i nie ma obowiązku opłacania podwójnej składki emerytalno-rentowej.
Najważniejsze zasady dla rolniczki
Jeżeli kobieta prowadząca gospodarstwo chce rozpocząć działalność gospodarczą i pozostać w KRUS, powinna przede wszystkim sprawdzić:
1. Staż w KRUS – co najmniej 3 lata nieprzerwanego ubezpieczenia w pełnym zakresie z mocy ustawy.
2. Gospodarstwo – musi nadal prowadzić działalność rolniczą albo stale pracować w gospodarstwie spełniającym ustawowe warunki.
3. Termin 14 dni – w tym czasie należy złożyć oświadczenie o kontynuowaniu ubezpieczenia.
4. Brak zatrudnienia na etacie – prowadzenie firmy nie może być łączone z pozostawaniem w stosunku pracy lub służbowym.
5. Podatek – należny podatek z działalności za poprzedni rok nie może przekroczyć rocznej kwoty granicznej.
6. Dokumenty co roku – trzeba terminowo przekazywać KRUS wymagane zaświadczenie lub oświadczenie.
7. Wyższa składka emerytalno-rentowa – przy działalności gospodarczej składka ta jest podwójna.
Źródło: informacje KRUS
fot. Katarzyna Sierszeńska
