Zgłoszenie szkody uruchamia procedurę odszkodowawczą
W momencie stwierdzenia wystąpienia szkody łowieckiej w uprawach polowych i TUZ, wyłącznie od właściciela uprawy zależy uruchomienie mechanizmu roszczenia odszkodowawczego. Pierwszym, najważniejszym i niezbędnym krokiem jest złożenie na piśmie lub e-mailem wniosku o szacowanie szkody do właściwego podmiotu (patrz tab. 1.).
Wniosek musi zawierać co najmniej elementy określone w art. 46.4 Prawa łowieckiego (PŁ):
1) imię i nazwisko albo nazwę,
2) adres miejsca zamieszkania albo adres i siedzibę oraz numer telefonu właściciela, albo posiadacza gruntów rolnych; wskazanie miejsca wystąpienia szkody;
3) wskazanie rodzaju uszkodzonej uprawy.
W przypadku kierowania wniosku o szacowanie na obszarze wyłączonym z obwodu, wraz z wnioskiem należy złożyć dokumenty określone na stronie internetowej właściwego marszałka województwa. W przypadku, gdy podmiotem odpowiedzialnym jest dzierżawca obwodu łowieckiego, należy złożyć wniosek na właściwy adres lub na właściwy e-mail. Znane są przypadki, gdy niewłaściwe złożenie wniosku nie uruchamia mechanizmu prawnego szacowania i daje różne możliwości obstrukcji.
Od momentu prawidłowego złożenia wniosku zaczyna się procedura szacowania, zgodnie z rozporządzeniem ministra środowiska z 16 kwietnia 2019 r. (patrz tab. 2.). Należy zwrócić uwagę, że przedmiotowe rozporządzenie ma charakter uniwersalny, ogólnorolniczy i nie uwzględnia specyfiki niektórych upraw, zwłaszcza upraw wieloletnich. Z tego względu to na osobach szacujących szkody spoczywa obowiązek uwzględnienia tej specyfiki, przy zachowaniu wymogów formalnych PŁ.
Kto szacuje szkody łowieckie i dlaczego warto uczestniczyć w oględzinach?
Szacowanie szkód w obwodzie łowieckim prowadzi zespół szacujący składający się z przedstawiciela wojewódzkiego ośrodka doradztwa rolniczego, przedstawiciela dzierżawcy albo zarządcy obwodu łowieckiego, właściciela, albo posiadacza gruntów rolnych, na których terenie wystąpiła szkoda. Zespół jest zwoływany w ciągu 3 dni po otrzymaniu wniosku poszkodowanego przez zarządcę lub dzierżawcę obwodu łowieckiego, poprzez zawiadomienie e-mailem lub SMS właściciela uprawy oraz ODR o terminie szacowania – nie później niż 7. dnia od otrzymania wniosku. Szkody łowieckie poza obwodem są szacowane wg takiej samej procedury, ale wyłącznie przez osoby wyznaczone przez marszałka województwa. Poszkodowany rolnik może wyznaczyć (na piśmie) swojego pełnomocnika do pracy w zespole. Rozporządzenie dopuszcza wezwanie przez zespół innych osób, wyłącznie do czynności pomocniczych, np. mierzenie, liczenie itp. Równocześnie PŁ dopuszcza sytuację, gdy na oględziny lub szacowanie ostateczne nie zgłosi się poszkodowany albo przedstawiciel ODR – w takich przypadkach ważne prawnie czynności przewidziane dla zespołu wykonuje jednoosobowo przedstawiciel dzierżawcy lub zarządcy obwodu. Istotne jest, a co często umyka poszkodowanym, że wszyscy członkowie zespołu szacującego są równoprawni w czynnościach szacowania szkody.
Protokół szacowania – najważniejszy dokument w sprawie odszkodowania
Efektem pracy zespołu musi być protokół oględzin lub szacowania ostatecznego, wg wzoru z załącznika nr 1 do ww. rozporządzenia. Za sporządzenie protokołu jest odpowiedzialny wyłącznie przedstawiciel dzierżawcy lub zarządcy obwodu, przy czym obecni przy szacowaniu członkowie zespołu podpisują ten protokół niezależnie od prawa do wnoszenia uwag do protokołu (z odrębnym podpisem). Nieobecny przy szacowaniu poszkodowany ma prawo wnosić uwagi do protokołu w momencie jego otrzymania. Przepisy prawa nie precyzują niestety terminu przekazania protokołu poszkodowanemu, co stwarza okazję do wykorzystywania sytuacji na jego niekorzyść, np. odsuwając w czasie prawo do odwołania. Protokół jest najważniejszym dla poszkodowanego dokumentem, potwierdzającym wystąpienie szkody, jej rozmiaru oraz wartość ustalonego odszkodowania, a także otwierającym drogę do postępowania odwoławczego lub sądowego. Dlatego w interesie poszkodowanego jest czynne uczestnictwo w pracy zespołu (także poprzez pełnomocnika), dbałość o rzetelne zapisy w protokole, wnoszenie uwag, a przede wszystkim domaganie się niezwłocznego wydania protokołu.
Oględziny i szacowanie ostateczne – dwa etapy postępowania
Co do zasady procedura szacowania wg PŁ przebiega dwuetapowo – najpierw są oględziny (może być ich kilka w zależności od liczby złożonych przez poszkodowanego wniosków na tej samej uprawie w ciągu roku), a na końcu przeprowadza się szacowanie ostateczne. Wyłącznie szacowanie ostateczne przeprowadza się w uprawach zniszczonych całkowicie, do zaorania, na zbuchtowanych TUZ oraz przy zgłoszeniu szkody bezpośrednio przed zbiorem. Oględziny nie mają na celu ustalenia wysokości odszkodowania, a tylko dokumentują szkodę łowiecką. W typowych uprawach polowych szacowanie ostateczne zazwyczaj przebiega bezpośrednio przed zbiorami. W zbuchtowanych przez dziki TUZ najczęściej oględziny przeprowadza się wiosną po szkodach zimowych albo po szkodach wyrządzonych w trakcie wegetacji.
W czasie oględzin zespół ustala:
1) gatunek zwierzyny, która wyrządziła szkodę;
2) rodzaj, stan i jakość uprawy;
3) obszar całej uprawy;
4) szacunkowy obszar uprawy, która została uszkodzona;
5) szacunkowy procent zniszczenia uprawy na uszkodzonym obszarze.
Najtrudniejsze są sytuacje nakładających się na siebie lub występujących równolegle szkód, wyrządzonych przez gatunki nieobjęte żadnym odszkodowaniem, np. ptaki oraz gatunki typowe. Przepisy PŁ nie precyzują, jak postępować w takich sytuacjach – to zespół szacujący ma obowiązek rozważenia proporcji szkód i określenia skutków ekonomicznych z punktu widzenia procedury szacowania i ustalenia ostatecznego odszkodowania.
Te dokumenty mogą przesądzić o wysokości odszkodowania
Ze względu na specyfikę nowoczesnej produkcji rolnej, ustalenie stanu i jakości uprawy ma w szczególności podstawowe znaczenie dla dalszych kroków szacowania i ostatecznego ustalenia odszkodowania. W interesie poszkodowanego konieczny jest tu opis szczegółowy – zastosowana technologia uprawy, czy produkcja jest integrowana, ekologiczna itd.
Zgodnie z rozporządzeniem stan uprawy ustala się w 5-stopniowej skali, rosnąco od 1 do 5. Uzasadniając ocenę stanu uprawy, bierze się pod uwagę wykonanie zabiegów agrotechnicznych oraz anomalie rozwojowe, spowodowane przez czynniki niezależne od poszkodowanego, w szczególności warunki atmosferyczne.
Jakość uprawy ustala się w 5-stopniowej skali, rosnąco od 1 do 5. Uzasadniając ocenę jakości uprawy, bierze się pod uwagę potencjalne możliwości plonowania ustalane na podstawie danej fazy rozwoju roślin oraz z uwzględnieniem warunków środowiskowych i klimatycznych w danym sezonie wegetacyjnym. Ze względu na potencjalnie wysokie wartości szkód i kwoty odszkodowania, w interesie poszkodowanego rolnika jest przypilnowanie, aby wpis w protokole w omawianym zakresie nie ograniczał się do np. stan uprawy 3, jakość uprawy 2.
Uprawy ekologiczne bardziej wymagające
Oczywiście, w kategoriach prawnych formalnie taki wpis jest prawidłowy, jednak brak uszczegółowienia może skutkować negatywnie przy sporach na poziomie administracyjnym (odwołanie do nadleśniczego) lub sądowym (po odwołaniu). W szczególności dotyczy to szkód w uprawach ekologicznych, zwłaszcza w okresie konwersji, których wygląd może sugerować zaniedbania agrotechniczne. W takich przypadkach poszkodowany rolnik powinien przedstawić zespołowi dokumenty o konwersji, wnioski obszarowe ARiMR o płatnościach środowiskowych, ewidencje zabiegów agrotechnicznych itp.
Klęski żywiołowe mogą zaważyć na decyzji o odszkodowaniu
Szczególną uwagę należy zwrócić na kwestie zjawisk atmosferycznych o charakterze klęskowym, jeśli wystąpiły w przedmiotowym sadzie, np. susza, gradobicie, uszkodzenia mrozowe. Wpisanie do protokołu skutków tych zjawisk może mieć wpływ (negatywny!) na ostateczną wysokość odszkodowania za szkody łowieckie, a w skrajnych przypadkach może oznaczać odmowę odszkodowania, np. jeśli szkody wyrządzone przez zwierzynę mają charakter wtórny do szkód klęskowych.
