Jim Bartosiewicz z gospodarstwa Eko Elita wygrał konkurs „Najlepsze Gospodarstwo Ekologiczne”, a Gospodarstwo Ekologiczne Sątyrz Piotra Woźnickiego – konkurs „Najlepszy Przetwórca Ekologiczny”. Nagrodę dla najlepszego doradcy ekologicznego otrzymała Magdalena Jach. Jak podało MRiRW, nagrody wręczono 19 września w Lublinie.
Cztery dni później poznaliśmy zwycięzców odrębnego, unijnego konkursu EU Organic Awards 2026. Organizatorzy przyznali siedem nagród w sześciu kategoriach, w tym dwa wyróżnienia dla rolników – kobiety i mężczyzny. Komisja Europejska podkreśla, że jury ocenia efekty przedsięwzięć, innowacyjność, ich trwałość ekonomiczną, społeczną i środowiskową oraz możliwość wykorzystania rozwiązań w innych miejscach.
Eko Elita: najlepsze gospodarstwo ekologiczne w Polsce
Rodzinę Bartosiewiczów z Jawor w powiecie słupskim przedstawialiśmy już w naszym reportażu o Eko Elicie. Gospodarstwo obejmuje 360 ha, z czego 300 ha zajmują grunty orne, łąki i pastwiska. Rodzina łączy produkcję roślinną z utrzymaniem bydła rasy limousine oraz własnym przetwórstwem.
To właśnie przetwarzanie własnych surowców podkreślał Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego, przedstawiając zwycięzcę etapu wojewódzkiego. Z gospodarstwa wychodzą m.in. zakwasy warzywne, kiszonki, kasze i oleje tłoczone na zimno. Bartosiewiczowie kontrolują dzięki temu produkcję od pola do gotowego wyrobu. Płody rolne sprzedają w kraju i za granicą, a przetwory przede wszystkim na rynku polskim.
Sątyrz: nagroda za przetwórstwo ekologiczne
W konkursie dla przetwórców zwyciężyło gospodarstwo Jolanty i Piotra Woźnickich w Sątyrzu Pierwszym, w gminie Chociwel. Gospodarze łączą uprawę roślin z chowem zwierząt, a ważną część działalności stanowi przetwarzanie ekologicznych warzyw pod własną marką. W ofercie Sątyrza znajdują się m.in. kiszonki i zakwasy, a także świeże warzywa. Własne uprawy i przetwórstwo pozwalają gospodarstwu uczestniczyć w kolejnych etapach produkcji żywności, aż do sprzedaży gotowego produktu.
Najlepsza rolniczka ekologiczna UE: opas bez pasz treściwych
Kay O’Sullivan prowadzi 63-hektarowe Glynn Organic Farm w irlandzkim hrabstwie Cork. Utrzymuje bydło mięsne i owce. Przedstawiając laureatkę, Komisja Europejska zwróciła uwagę na wykorzystanie pastwisk w żywieniu zwierząt, wielogatunkowe mieszanki pastwiskowe i cotygodniowe pomiary ilości dostępnej zielonki. Takie zarządzanie pomaga ograniczać zakupy pasz z zewnątrz.
Jak opisuje Teagasc, pomiary pozwalają rolniczce wybrać kwatery z nadmiarem zielonki, wyłączyć je z wypasu i skosić na kiszonkę. Co roku bada ona także jakość kiszonek.
Do zimowego wypasu odsadków wykorzystuje Redstart – pastewny mieszaniec roślin kapustowatych. Stopniowo przyzwyczaja zwierzęta do pobierania tej zielonki. Dodatkowo podaje im kiszonki z koniczyny czerwonej i mieszanek wielogatunkowych oraz zapewnia czyste, suche miejsce do odpoczynku. W lipcowym podsumowaniu podała, że w okresie żywienia zielonką Redstart i kiszonkami średnie dobowe przyrosty masy ciała odsadków wyniosły 1,15 kg. Wynik ustaliła na podstawie ważenia przed rozpoczęciem i po zakończeniu tego okresu żywienia.
W kolejnej relacji Teagasc O’Sullivan opisała sprzedaż do uboju pięciu sztuk bydła w wieku 16-17 miesięcy, opasanych bez pasz treściwych. Latem zwierzęta pasły się na pastwiskach z wielogatunkową runią, a zimą pobierały zielonkę Redstart oraz kiszonki. Podany wiek dotyczy tej konkretnej partii zwierząt.
Rolniczka regularnie waży bydło i realizuje plan profilaktyki zdrowotnej stada. Dzieli się również doświadczeniami podczas spotkań producentów i dni otwartych. Przekazywanie wiedzy było kolejnym elementem, który Komisja podkreśliła w prezentacji laureatki.
Najlepszy rolnik ekologiczny UE: 250 loch i własne pasze białkowe
Hans Erik Jørgensen prowadzi z żoną Kirsten Rasmussen gospodarstwo Risbjerg Landbrug w Haarby na duńskiej wyspie Fionia. Jak podaje Landbrug & Fødevarer, gospodarstwo obejmuje około 350 ha, utrzymuje 250 loch w systemie otwartym, na pastwiskach, i produkuje około 6 tys. tuczników rocznie. Część świń pozostaje w systemie pastwiskowym od urodzenia do końca tuczu. Gospodarze utrzymują także kury i bydło, którego wypas służy ochronie cennych przyrodniczo siedlisk.
Rolnicy uprawiają łubin i bobik, aby pokryć część zapotrzebowania świń na białko i ograniczyć zużycie importowanej soi. Posadzili też drzewa na polach oraz w kwaterach dla loch z prosiętami. Latem dają one zwierzętom cień.
Orkę ograniczają do minimum, a do jej wykonania chętnie wykorzystują pług do płytkiej orki. Chwasty zwalczają mechanicznie. Używają m.in. narzędzia Kvik-Finn, które wydobywa korzenie i rozłogi chwastów na powierzchnię gleby, gdzie mogą wyschnąć.
Risbjerg jest też partnerem projektu badawczego QUALIPORK. Naukowcy i rolnicy badają chów tuczników z dostępem do wybiegów z sezonowymi uprawami paszowymi. Szukają sposobów ograniczenia wymywania azotu i niszczenia darni przez świnie oraz ułatwienia codziennej obsługi zwierząt.
Komisja Europejska doceniła dobrostan zwierząt, zróżnicowany płodozmian, ograniczanie intensywności uprawy gleby i udział gospodarstwa w ponad 50 projektach badawczo-rozwojowych. Wymieniła też wsparcie osób ze szczególnymi potrzebami, uchodźców i praktykantów.
EU Organic Awards: kto wygrał w pozostałych kategoriach?
Pozostałe nagrody pokazują, jak produkcję ekologiczną można połączyć ze sprzedażą, gastronomią i zaopatrzeniem szkolnych stołówek. Wyróżnienia trafiły do laureatów z Bułgarii, Niemiec, Austrii, Francji i Włoch.
Najlepszy przetwórca ekologiczny: Bio Bulgaria, Bułgaria
Bio Bulgaria, działająca pod marką Harmonica, współpracuje z lokalnymi rolnikami i producentami żywności. Jak podkreśla Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny, firma pomaga bułgarskim gospodarstwom ekologicznym zapewnić stabilny zbyt surowców. Stawia na krótkie łańcuchy dostaw, ograniczanie odpadów i edukację konsumentów. Nagrodę otrzymała w kategorii małych i średnich przedsiębiorstw zajmujących się przetwórstwem żywności ekologicznej.
Najlepszy sprzedawca żywności ekologicznej: Boßhammersch Hof, Niemcy
Rodzinna firma Boßhammersch Hof dostarcza ponad 2 tys. skrzynek żywności tygodniowo do gospodarstw domowych, szkół i lokalnych społeczności. Współpracuje z 60 gospodarstwami ekologicznymi, a większość produktów pozyskuje w promieniu 100 km – wynika z danych Komisji Europejskiej.
Klienci zamawiają produkty przez internet i aplikację. Usługa dociera również tam, gdzie dostęp do sklepów ekologicznych jest ograniczony. To przykład organizacji sprzedaży, która łączy lokalnych producentów z odbiorcami i ułatwia regularne zakupy.
Najlepsza gastronomia ekologiczna: Zotter Schokolade, Austria
Znana z produkcji czekolady Zotter Schokolade zdobyła nagrodę za działalność gastronomiczną powiązaną z własnym gospodarstwem. Jej projekt Edible Zoo łączy chów zwierząt i uprawy z przetwórstwem, przygotowywaniem posiłków oraz zwiedzaniem.
Jak opisuje Zotter, gospodarstwo obejmuje 95 ha ekologicznych gruntów i ma własną masarnię. Dostarcza produkty do gastronomii dla odwiedzających oraz stołówki pracowniczej. Goście mogą zobaczyć zwierzęta i poznać drogę żywności z gospodarstwa na talerz.
Najlepsze miasto ekologiczne: Cussac-Fort-Médoc, Francja
W liczącej ponad 2 tys. mieszkańców miejscowości Cussac-Fort-Médoc samorząd prowadzi ekologiczny warzywnik przy szkole. Zaledwie 0,7 ha upraw zapewnia połowę świeżych warzyw potrzebnych do przygotowania 230 posiłków dziennie.
Jak podaje Europejski Komitet Regionów, bliskość upraw pozwala uniknąć transportu i opakowań, a nadwyżki trafiają m.in. do lokalnej pomocy żywnościowej, restauracji i sklepów. Nagrodzona inicjatywa łączy produkcję ekologiczną z codziennym żywieniem dzieci.
Najlepszy region lub biookręg: Distretto Sardegna Bio, Włochy
Distretto Sardegna Bio na Sardynii łączy producentów, przetwórców, samorządy i konsumentów we wspólnych działaniach na rzecz rolnictwa ekologicznego. Taki obszar współpracy to tzw. biookręg.
Według Komitetu Regionów inicjatywa obejmuje 2,6 tys. gospodarstw ekologicznych i 184 tys. ha certyfikowanych gruntów ekologicznych. Wspiera lokalne dostawy, zamówienia publiczne na żywność ekologiczną oraz dostęp do finansowania i rynków eksportowych. W tej kategorii nagrodzono organizację współpracy w skali całego regionu.
