Pierwszy krok do RHD: dopracuj pomysł i skalę sprzedaży
Na początku rolnik powinien jasno określić, co i komu chce sprzedawać. Może to być np. świeża żywność z gospodarstwa, przetwory, nabiał, jaja czy miód. Równie ważne jest zaplanowanie formy sprzedaży – czy będzie to targ lokalny, sprzedaż z gospodarstwa, dostawy do sklepów, czy może internet z dowozem.
Warto przygotować prosty plan działania:
- jakie produkty powstaną,
- jaką ilość chcesz sprzedawać,
- jakiego sprzętu i opakowań potrzebujesz,
- jak zorganizujesz transport i przechowywanie.
Doradztwo i doświadczenie innych
Już na starcie dobrze jest skonsultować swój pomysł z doradcą rolniczym. Taka rozmowa pomoże poznać aktualne wymagania prawne, wybrać właściwą formę sprzedaży i sprawdzić możliwości dotacji i szkoleń. Nieocenione są też rozmowy z rolnikami, którzy już sprzedają bezpośrednio – ich praktyczne wskazówki często pozwalają uniknąć kosztownych błędów. Możemy przeczytać o tym w publikacji Wielkopolskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Poznaniu „Krótkie łańcuchy dostaw – jak znaleźć klientów i sprzedawać z zyskiem”.
RHD, SB, MOL: wybierz odpowiednią formę działalności
Rolnicy mają kilka uproszczonych możliwości sprzedaży żywności. Najczęściej wybiera się:
- Sprzedaż bezpośrednią – dla produktów nieprzetworzonych, np. warzyw, jaj czy mleka.
- Rolniczy handel detaliczny (RHD) – dla przetworów powstających z własnych surowców, takich jak sery, wędliny, dżemy czy soki.
- Działalność marginalną, lokalną i ograniczoną (MOL) – dla bardziej rozwiniętego przetwórstwa na niewielką skalę.
Wybór zależy od rodzaju produkcji i planowanej skali sprzedaży: – Jeśli chcesz sprzedawać wyłącznie nieprzetworzone produkty zwierzęce (jaja, mleko, drób, miód) – odpowiednia będzie sprzedaż bezpośrednia; jeśli planujesz produkować przetwory (sery, wędliny, dżemy, soki itp.) z własnych surowców – rozważ RHD; natomiast przy bardziej zaawansowanym przetwórstwie na lokalny rynek (np. mała masarnia, mleczarnia) – być może MOL będzie właściwym rozwiązaniem – radzą eksperci we wspomnianym wyżej tytule.
Zgłoszenie działalności – obowiązkowy etap dla rolnika
Zanim rolnik rozpocznie sprzedaż, trzeba zgłosić działalność do odpowiedniej instytucji.
Rolniczy Handel Detaliczny (RHD):
- produkty zwierzęce lub mieszane: zgłoszenie do powiatowego lekarza weterynarii – min. 30 dni przed startem.
- produkty roślinne: zgłoszenie do Sanepidu – min. 15 dni przed rozpoczęciem.
Sprzedaż bezpośrednia:
- produkty zwierzęce: zgłoszenie do powiatowego lekarza weterynarii co najmniej 30 dni wcześniej,
- produkty roślinne nieprzetworzone (np. warzywa, owoce): nie są wymagane dodatkowe formalności.
Działalność MOL (marginalna, lokalna, ograniczona): wymaga zatwierdzenia przez Inspekcję Weterynaryjną lub Sanitarną, konieczne jest wcześniejsze zatwierdzenie zakładu.
Rejestracja jest bezpłatna, ale należy ją zrobić odpowiednio wcześniej.
Zaplecze sanitarne i techniczne
Miejsce produkcji musi spełniać podstawowe wymagania higieniczne. Oznacza to m.in. wydzielone pomieszczenie do przetwarzania, dostęp do czystej wody, łatwe do mycia powierzchnie, czy właściwe warunki chłodnicze.
Już na początku należy sprawdzić, czy gospodarstwo jest gotowe do produkcji żywności i zaplanować ewentualne doposażenie. Warto zapoznać się z podstawowymi wymogami Dobrej Praktyki Higienicznej.
Przeczytaj także: Krótkie łańcuchy dostaw coraz ważniejsze. Dlaczego rolnicy skracają drogę „od pola do stołu”?
Krótkie łańcuchy dostaw: limity i obowiązki ewidencyjne
Sprzedaż w ramach RHD czy sprzedaży bezpośredniej jest uproszczona, ale nie całkowicie zwolniona z obowiązków. Rolnik powinien m.in. prowadzić ewidencję sprzedaży, pilnować limitów produkcji lub przychodów i pamiętać o zasadach opodatkowania po przekroczeniu określonych progów. Dobrze prowadzona ewidencja pomaga nie tylko w rozliczeniach, ale też w planowaniu produkcji.
– W ramach sprzedaży bezpośredniej istnieją limity ilościowe na niektóre produkty (określone w rozporządzeniu MRiRW z 30 września 2015 r. – np. ilość tuszek drobiu czy litrów mleka sprzedawanych rocznie), a w ramach RHD istnieje limit przychodów – do 100 tys. zł rocznie jesteś zwolniony z podatku dochodowego, po przekroczeniu tej kwoty musisz płacić podatek w formie zryczałtowanej 2% od przychodu – podają specjaliści w publikacji Wielkopolskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Poznaniu. Ponadto, jeśli rolnik chce korzystać z 2% ryczałtu po przekroczeniu 100 tys. zł przychodów w RHD, powinien złożyć w urzędzie skarbowym oświadczenie o wyborze tej formy opodatkowania do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym limit został przekroczony (do końca roku, jeśli nastąpiło to w grudniu).
Krótkie łańcuchy dostaw: promocja i klienci
Sukces sprzedaży zależy nie tylko od jakości produktów, ale też od ich widoczności. W pierwszym miesiącu warto:
- przygotować nazwę i etykiety produktów,
- stworzyć profil gospodarstwa w mediach społecznościowych,
- poinformować lokalną społeczność o ofercie,
- rozważyć udział w targach lub platformach sprzedaży żywności.
Klienci coraz częściej szukają lokalnych produktów, dlatego warto podkreślać ich pochodzenie i naturalny charakter.
Przeczytaj także: Cyfrowe wsparcie sprzedaży bezpośredniej. Oto proste narzędzia dla gospodarstwa!
Krótkie łańcuchy dostaw: wsparcie finansowe i szkolenia
Na rozwój sprzedaży bezpośredniej można uzyskać wsparcie finansowe. Warto sprawdzić dostępne programy dotacyjne, a także nabory w lokalnych grupach działania, czy szkolenia z przetwórstwa i marketingu (np. w WODR). Inwestycja w wiedzę na początku działalności często decyduje o jej późniejszym sukcesie. W tym celu można odwiedzić stronę internetową ARiMR oraz lokalnej Lokalnej Grupy Działania (LGD): – Przykładowo, ARiMR w ramach PROW organizowała nabory na wsparcie grup rolników tworzących krótkie łańcuchy dostaw (działanie „Współpraca”), a także premie na rozwój małych gospodarstw – warto zapytać w biurze ARiMR o bieżące możliwości – czytamy w publikacji: „Krótkie łańcuchy dostaw – jak znaleźć klientów i sprzedawać z zyskiem”.
Dobry start to podstawa
Pierwsze 30 dni wchodzenia w sprzedaż bezpośrednią to czas planowania, formalności i przygotowań. Nie wszystko uda się zrobić od razu, ale solidne fundamenty pozwolą uniknąć problemów w przyszłości. Najważniejsze są systematyczność, stopniowe rozwijanie działalności i stałe dopasowywanie oferty do potrzeb klientów. Dzięki temu RHD może stać się stabilnym i opłacalnym kierunkiem rozwoju gospodarstwa.
Źródło: Publikacja Wielkopolskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Poznaniu: Krótkie łańcuchy dostaw – jak znaleźć klientów i sprzedawać z zyskiem
fot. Canva AI
