Czym są krótkie łańcuchy dostaw? Łańcuch dostaw to zestaw działań i podmiotów zaangażowanych w dostarczenie produktu od producenta do konsumenta. W klasycznym modelu żywność przechodzi przez wielu pośredników: skupy, hurtownie, przetwórców i sieci handlowe. W krótkich łańcuchach dostaw liczba tych ogniw jest minimalna, a często ogranicza się wyłącznie do relacji rolnik – konsument. Na ten temat znajdziemy informacje w publikacji Wielkopolskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Poznaniu: Krótkie łańcuchy dostaw – jak znaleźć klientów i sprzedawać z zyskiem.
W praktyce oznacza to sprzedaż bezpośrednią lub z udziałem maksymalnie jednego pośrednika, co pozwala rolnikom przejąć część marży, która w tradycyjnym modelu trafia do innych uczestników rynku.
Krótkie łańcuchy dostaw a tradycyjny model
Zmiany na rynku żywności zachodzą w dwóch przeciwstawnych kierunkach. Z jednej strony wydłużają się łańcuchy dostaw, bo pojawiają się kolejne ogniwa wyspecjalizowane w logistyce, przetwórstwie czy marketingu. Z drugiej – w relacji z sieciami handlowymi producent często ma kontakt tylko z jednym odbiorcą, co znacząco osłabia jego pozycję negocjacyjną.
Jednocześnie maleje udział surowca rolnego w cenie końcowej produktu. Konsumenci oczekują żywności wygodnej, gotowej do spożycia, wysokiej jakości i spełniającej rygorystyczne normy, co generuje dodatkowe koszty. Tymczasem dochody rolników nie rosną w takim tempie jak wynagrodzenia w sektorach pozarolniczych, co skłania wielu producentów do poszukiwania innych źródeł utrzymania.
Jak rolnicy sprzedają w krótkich łańcuchach dostaw?
Krótkie łańcuchy dostaw mogą przyjmować różne formy. Rolnicy sprzedają swoje produkty m.in.
- w swoim gospodarstwie,
- w ramach agroturystyki,
- na targowiskach, bazarach i jarmarkach,
- w sprzedaży przydrożnej,
- przez własne sklepy internetowe i strony www,
- do restauracji, hoteli, stołówek czy kooperatyw,
- poprzez automaty sprzedażowe (np. mlekomaty, warzywomaty),
- we własnych sklepach stacjonarnych.
Coraz popularniejsze są także modele, w których konsumenci samodzielnie zbierają owoce i warzywa lub dzierżawią fragment pola, powierzając rolnikowi opiekę nad uprawą.
Zobacz także: Jakie rodzaje działalności rolnik może prowadzić bez rejestracji?
RHD – ramy prawne sprzedaży bezpośredniej
Sprzedaż produktów z własnego gospodarstwa reguluje ustawa o rolniczym handlu detalicznym (RHD). Przewiduje ona m.in. obowiązek zgłoszenia działalności, ograniczenia terytorialne oraz limity przychodów. Aby skorzystać z preferencji podatkowych, przetworzone produkty muszą zawierać co najmniej 50% surowców z własnego gospodarstwa. Limit przychodów w 2025 roku wynosił 100 tys. zł. Po jego przekroczeniu konieczne było opłacanie 2-procentowego ryczałtu, co dla większych podmiotów obniżało atrakcyjność tej formy sprzedaży.
Krótkie łańcuchy dostaw: współpraca zamiast działania w pojedynkę
Sprzedaż bezpośrednia może być prowadzona indywidualnie lub w grupach producentów. Wspólne działanie daje wiele korzyści, m.in. niższe koszty logistyki, możliwość oferowania szerszego asortymentu, łatwiejszy dostęp do większych odbiorców czy wspólną promocję i budowę marki.
Przykłady takich inicjatyw to lokalne targi rolnicze, platformy sprzedażowe czy grupy producentów działające pod jedną marką. W niektórych przypadkach wprowadzane są nawet wewnętrzne systemy kontroli jakości, które wzmacniają zaufanie konsumentów.
Krótkie łańcuchy dostaw: korzyści dla rolników i konsumentów
Krótkie łańcuchy dostaw przynoszą rolnikom nie tylko wyższe ceny za produkty, ale też większą stabilność sprzedaży i bezpośredni kontakt z klientem. Konsumenci zyskują natomiast dostęp do świeżej, lokalnej żywności, możliwość poznania producenta i większą pewność co do jakości oraz pochodzenia produktów.
Dodatkowym atutem jest możliwość tworzenia własnych marek, rozwijania przetwórstwa w gospodarstwie oraz dywersyfikacji dochodów, np. poprzez agroturystykę.
Wyzwania i ryzyka
Krótkie łańcuchy dostaw nie są pozbawione wad. To m.in. większe zaangażowanie czasowe, wyższe koszty promocji i transportu, konieczność spełnienia wymogów sanitarnych oraz ryzyko związane z małą skalą działalności. W przypadku sprzedaży grupowej pojawiają się także wyzwania związane ze współpracą, odpowiedzialnością zbiorową i rozwiązywaniem konfliktów.
Przyszłość krótkich łańcuchów dostaw
Mimo trudności krótkie łańcuchy dostaw coraz wyraźniej wpisują się w krajobraz polskiego rolnictwa. Rosnące zainteresowanie żywnością lokalną, presja na skracanie drogi „od pola do stołu” oraz poszukiwanie stabilnych dochodów sprawiają, że dla wielu gospodarstw jest to realna i perspektywiczna ścieżka rozwoju.
Źródło: Publikacja Wielkopolskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Poznaniu: Krótkie łańcuchy dostaw – jak znaleźć klientów i sprzedawać z zyskiem, gov.pl
fot. Canva AI
