Według zestawienia szwajcarskiego Federalnego Urzędu Bezpieczeństwa Żywności i Weterynarii, zaktualizowanego 20 sierpnia 2026 roku, strefy szczepień przeciwko chorobie guzowatej skóry bydła, określanej również skrótem LSD, działają we Francji, Włoszech, Hiszpanii i Szwajcarii. Trzy pierwsze państwa należą do Unii Europejskiej, natomiast Szwajcaria stosuje zbliżone zasady weterynaryjne w handlu z krajami UE.
LSD ponownie pojawiła się na Sardynii
Włochy pozostają obecnie jedynym państwem UE, w którym nadal funkcjonują strefy ochronne i nadzoru związane z ogniskami LSD. Po opanowaniu pierwszej fali choroby wirus ponownie pojawił się w 2026 r. na Sardynii.
W kolejnych miesiącach włoskie służby wykrywały nowe ogniska m.in. na południu i w środkowej części wyspy. Odpowiedzią były likwidacja zakażonych stad, ograniczenia w przemieszczaniu bydła oraz kontynuacja obowiązkowych szczepień.
Ze względu na sytuację na wyspie Komisja Europejska ponownie zaktualizowała granice stref. Decyzja z 13 sierpnia 2026 r. przewiduje, że część środków w strefach ochronnych ma obowiązywać do 2 października, a w strefach nadzoru – nawet do 19 października 2026 r.
Cała Sardynia pozostaje jednocześnie strefą szczepień II. Oznacza to, że szczepienia prowadzi się tam na obszarze związanym z wystąpieniem choroby. Włoskie władze utrzymują także prewencyjną strefę szczepień I w Dolinie Aosty, położonej przy granicy z Francją i Szwajcarią.
Przeczytaj również: 7,45 mln zł zaległości dla weterynarzy. GIW uspokaja, minister obiecuje wypłaty
Dlaczego Francja nadal szczepi bydło?
Francja wykryła pierwsze ogniska LSD latem 2025 r. Choroba pojawiła się najpierw w rejonie Alp, a następnie także w innych częściach kraju. Francuskie służby potwierdziły łącznie 117 ognisk.
Z najnowszej informacji francuskiego ministerstwa rolnictwa wynika, że od 2 stycznia 2026 r. Francja nie wykryła żadnego nowego ogniska. Wszystkie wcześniejsze strefy objęte ograniczeniami zostały zniesione.
Francja nadal jednak szczepi bydło w regionach, w których wcześniej występowała choroba lub istnieje większe ryzyko jej ponownego pojawienia się. Władze chcą utrzymać odporność stad przez cały okres aktywności owadów przenoszących wirusa.
Sama obecność strefy szczepień nie oznacza więc, że na danym obszarze nadal znajduje się aktywne ognisko. Może to być teren, na którym chorobę już zwalczono, ale szczepienia pozostają dodatkowym zabezpieczeniem przed jej nawrotem.
Hiszpania zniosła ostatnie ograniczenia w kwietniu
W Hiszpanii LSD pojawiła się najpierw w Katalonii, a na przełomie lutego i marca 2026 r. służby wykryły dwa ogniska w prowincji Huesca w Aragonii. W zakażonych gospodarstwach przeprowadzono likwidację stad, a wokół nich utworzono strefy ochronne i nadzoru.
Sytuacja poprawiła się w kolejnych tygodniach. Jak poinformowało hiszpańskie ministerstwo rolnictwa, 29 kwietnia zniesiono ostatnią strefę objętą ograniczeniami, ustanowioną po ogniskach w prowincji Huesca.
Hiszpania nie zakończyła jednak szczepień. Utrzymuje je w części północnych regionów, ponieważ graniczą one z obszarami, na których wcześniej występowała choroba. Szczepienia mają utworzyć pas ochronny i zmniejszyć ryzyko kolejnych zakażeń.
Szwajcaria szczepi, chociaż nie miała żadnego ogniska
Najlepszym przykładem prewencyjnego znaczenia szczepień jest Szwajcaria. Tamtejszy urząd weterynaryjny podkreśla, że LSD nigdy nie została wykryta na terytorium kraju.
Po wystąpieniu choroby we Francji Szwajcaria wprowadziła jednak obowiązkowe szczepienia w kantonie Genewa oraz w częściach kantonów Vaud i Valais. Są to obszary położone blisko francuskich regionów, w których wcześniej występowały ogniska. Szczegółowe zasady opisuje szwajcarski Federalny Urząd Bezpieczeństwa Żywności i Weterynarii.
Szwajcaria ograniczyła również transgraniczny wypas. W sezonie 2026 bydło ze szwajcarskich gospodarstw nie może korzystać z pastwisk po francuskiej stronie granicy. Władze chcą w ten sposób zmniejszyć ryzyko kontaktu zwierząt z wirusem i owadami, które mogą go przenosić.
Strefa szczepień nie oznacza pełnej swobody w handlu
Choć Francja i Hiszpania nie mają już stref związanych z aktywnymi ogniskami, szczepienia nadal wpływają na handel bydłem. Warunki zależą przede wszystkim od rodzaju strefy oraz miejsca pochodzenia zwierzęcia.
Przy przemieszczaniu bydła znaczenie mają m.in.:
- status zdrowotny gospodarstwa;
- data szczepienia zwierzęcia;
- poziom zaszczepienia stada;
- czas, który upłynął od szczepienia;
- wynik badania klinicznego;
- wymagane świadectwo zdrowia;
- zgoda kraju, do którego mają trafić zwierzęta.
Francuskie ministerstwo rolnictwa podaje, że prawidłowo zaszczepione bydło może opuścić strefę szczepień po spełnieniu określonych warunków. Zwierzę musi zazwyczaj pozostawać w okresie odporności, a od szczepienia powinno upłynąć co najmniej 28 dni. Przed wysyłką stado kontroluje lekarz weterynarii, a właściwy urząd wystawia odpowiedni dokument.
W handlu między państwami potrzebna jest również akceptacja kraju docelowego. Francja informuje obecnie o możliwości wysyłania bydła ze swoich stref szczepień – pod określonymi warunkami – do Włoch, Hiszpanii i częściowo do Szwajcarii. Polski nie ma na liście państw, które zgodziły się przyjmować takie zwierzęta.
Nie oznacza to zakazu sprowadzania do Polski całego bydła z Francji. Szczególne zasady dotyczą zwierząt pochodzących z wyznaczonych stref szczepień. Bydło z pozostałej części kraju nadal może trafiać do innych państw zgodnie z ogólnymi wymaganiami weterynaryjnymi.
Specjalne warunki mogą obejmować także nasienie, komórki jajowe i zarodki pochodzące od bydła utrzymywanego w strefach szczepień. Dlatego przy zakupie materiału hodowlanego również trzeba sprawdzić dokładne miejsce jego pozyskania.
Czy w Polsce występuje choroba guzowatej skóry bydła?
W Polsce nie potwierdzono dotąd ogniska LSD. Najnowszy dostępny biuletyn Głównego Inspektoratu Weterynarii, obejmujący okres do końca czerwca 2026 r., nie wykazuje żadnego przypadku tej choroby. Polska nie znajduje się również wśród państw posiadających strefy szczepień lub strefy objęte ograniczeniami.
Inspekcja Weterynaryjna prowadzi jednak badania kontrolne w kierunku LSD. Choroba należy do kategorii A+D+E, dlatego służby muszą ją natychmiast zwalczać po potwierdzeniu zakażenia.
Główny Inspektorat Weterynarii zaleca hodowcom wprowadzanie do stad wyłącznie zwierząt ze znanego źródła, prawidłowo oznakowanych i posiadających wymaganą dokumentację. Przy zakupie bydła z zagranicy szczególnie ważne jest świadectwo zdrowia potwierdzające pochodzenie zwierzęcia i status gospodarstwa.
Jak rozpoznać LSD w stadzie?
Wirus przenosi się przede wszystkim za pośrednictwem owadów żywiących się krwią, m.in. much, komarów i kleszczy. Transport zakażonego bydła może natomiast przenieść chorobę na znacznie większą odległość.
Do najbardziej charakterystycznych objawów należą wysoka gorączka, twarde guzki na skórze, obrzęki, powiększenie węzłów chłonnych, wypływ z oczu i nosa oraz nagły spadek mleczności. U zakażonych zwierząt mogą występować również problemy z poruszaniem się, poronienia i zaburzenia płodności.
Według Światowej Organizacji Zdrowia Zwierząt LSD nie zagraża ludziom i nie przenosi się przez kontakt z bydłem ani spożycie produktów pochodzenia zwierzęcego. Choroba może jednak przynieść gospodarstwu poważne straty związane ze spadkiem mleczności, utratą masy ciała, problemami z rozrodem, uszkodzeniami skóry oraz ograniczeniami w sprzedaży zwierząt.
Każde podejrzenie LSD należy niezwłocznie zgłosić lekarzowi weterynarii albo właściwemu powiatowemu lekarzowi weterynarii. Szybka reakcja ma szczególne znaczenie, ponieważ pojawienie się jednego ogniska może doprowadzić do likwidacji stada oraz wprowadzenia rozległych ograniczeń w całym regionie.
