Wysoka temperatura i susza mogą zahamować rozwój roślin i doprowadzić do ich przedwczesnego dojrzewania. Jeżeli kolby się nie wykształcą, cukry produkowane przez roślinę nie mogą zostać wykorzystane do syntezy skrobi. Ich poziom w materiale roślinnym może przekraczać 20% suchej masy. To z kolei stwarza dogodne warunki dla fermentacji alkoholowej podczas zakiszania.
W przypadku takiej kukurydzy szczególnie ważne jest ograniczenie aktywności drożdży już na początku procesu fermentacji. Materiał powinien zostać odpowiednio przygotowany, szybko zebrany i bardzo dobrze zagęszczony. W opracowaniu niemieckiego top agrar wskazano, że dodatki bakteryjne ukierunkowane przede wszystkim na poprawę stabilności tlenowej nie muszą skutecznie ograniczać powstawania etanolu. W tym celu stosuje się dodatki chemiczne, m.in. na bazie sorbinianu potasu, benzoesanu sodu czy propionianu sodu.
Krótkie cięcie i dokładne ubicie
Problemem przy zbiorze kukurydzy bez kolb jest również jej struktura. Wysuszony materiał jest bardziej włóknisty i trudniejszy do zagęszczenia. Dlatego należy zwrócić szczególną uwagę na długość cięcia oraz sposób układania masy w silosie.
– Kukurydza bez kolb ciężej się ubija, ponieważ jest bardziej włóknista. Dlatego tniemy ją bardzo krótko i staramy się nanosić cienkie warstwy na pryzmę, zachowując ciągłą pracę ciągnika. Nie możemy pozwolić na tworzenie się przestrzeni powietrznych – podkreśla Malwina Murawska, ekspert firmy Josera.
Ekspertka zwraca uwagę, że podstawowe zasady przygotowania kiszonki pozostają takie same jak przy standardowej kukurydzy. Kluczowe jest uzyskanie odpowiedniej zawartości suchej masy, właściwe rozdrobnienie, dobre ubicie oraz szczelne przykrycie. Przy prawidłowo przygotowanym materiale optymalna zawartość suchej masy powinna wynosić około 32–36%.
Nie pozwól na zbyt mokrą ani zbyt suchą masę
Jednym z najważniejszych parametrów podczas zbioru jest zawartość suchej masy. Zbyt sucha masa będzie trudna do odpowiedniego zagęszczenia, natomiast zbyt mokra może spowalniać obniżanie pH i zwiększać ryzyko niepożądanych procesów fermentacyjnych.
– Nie możemy pozwolić sobie na błędy, ponieważ będą one nas więcej kosztować – mówi Murawska. Jej zdaniem szczególne znaczenie ma jakość przygotowania materiału już na etapie zbioru. W przypadku kukurydzy bez kolb trudniej bowiem później skompensować błędy popełnione podczas zakiszania.
Osobno przechowuj kukurydzę bez kolb
Kolejną kwestią jest wartość pokarmowa. Brak kolb oznacza zdecydowanie mniejszą ilość skrobi, a tym samym niższą wartość energetyczną kiszonki. Materiał taki może zawierać również dużo włókna NDF. W efekcie kiszonka z kukurydzy bez kolb może mieć znacznie inne parametry niż standardowa kiszonka kukurydziana.
Dlatego partie kukurydzy bez kolb lub z niewielką liczbą kolb warto przechowywać oddzielnie. Pozwala to uniknąć obniżenia wartości energetycznej całej masy przeznaczonej do skarmiania.
– Jeżeli zabraknie skrobi, taka pasza objętościowa będzie miała niską wartość energetyczną i dużą zawartość NDF. To oznacza, że fermentacja może postępować w niepożądanym kierunku – zaznacza Malwina Murawska.
Nie dla mlecznych
Tab. 1. Skład chemiczny kiszonki z kukurydzy zebranej w optymalnej zawartości zielonki (30 - 35%suchej masy).
|
Sucha masa (g/kg paszy) |
Skład chemiczny – wartość pokarmowa (g/kg SM) |
||||
|
Białko ogólne |
Tłuszcz surowy |
Skrobia |
NDF |
ADF |
|
|
338 |
73,7 |
34,4 |
333 |
399 |
220 |
Wysoka zawartość skrobi bezpośrednio przekłada się na dużą wartość energetyczną kiszonki z kukurydzy. Z tego względu doradcy żywieniowi przyjmują koncentrację skrobi na poziomie conajmniej 300 g/kg suchej masy jako jedno z podstawowych kryteriów oceny wartości energetycznej tej paszy.
Należy jednak podkreślić, że powyższe założenia odnoszą się do roślin rozwijających się w prawidłowych warunkach wegetacyjnych. W sytuacjach odbiegających od normy, na przykład przy obniżonej zawartości skrobi wynikającej ze słabego wykształcenia kolb, konieczne jest zastosowanie odmiennej strategii wykorzystania takiej kiszonki.
Przed podjęciem decyzji o jej zagospodarowaniu kluczowe znaczenie ma ocena jakości kiszonki oraz oszacowanie jej rzeczywistej wartości pokarmowej. Najbardziej wiarygodnych informacji dostarczają analizy laboratoryjne wykonywane metodami chemii mokrej, które powinny być preferowane w stosunku do analiz spektroskopowych NIR.
Kolejnym krokiem powinno być odpowiednie zbilansowanie dawki pokarmowej uwzględniającej kiszonkę o obniżonej wartości energetycznej. Tego rodzaju pasza może znaleźć zastosowanie przede wszystkim w żywieniu bydła opasowego oraz krów zasuszonych, których potrzeby energetyczne są niższe niż u krów w laktacji.
Choć wykorzystanie kiszonki z kukurydzy o obniżonej zawartości skrobi w żywieniu krów mlecznych nie jest rekomendowane, w sytuacjach wymagających zastosowania rozwiązań „ratunkowych” może ona być stosowana w żywieniu zwierząt o niższej wydajności mlecznej. W takim przypadku paszę tę należy traktować przede wszystkim jako źródło włókna, a nie energii. Wymaga to odpowiedniego uzupełnienia dawki w energię dostępną zarówno w żwaczu, jak i w jelicie cienkim, a także wdrożenia strategii żywieniowych sprzyjających utrzymaniu równowagi ekosystemu żwacza. Z tego względu wykorzystanie takiej kiszonki powinno odbywać się pod nadzorem doświadczonego doradcy żywieniowego.
Podsumowując, nawet w przypadku uzyskania kiszonki z kukurydzy o obniżonej wartości energetycznej, będącej konsekwencją niekorzystnych warunków wegetacji, możliwe jest jej racjonalne wykorzystanie w żywieniu bydła opasowego lub krów zasuszonych. Natomiast stosowanie takich kiszonek w żywieniu krów mlecznych nie jest zalecane, ponieważ wymaga zwiększenia udziału pasz treściwych w dawce pokarmowej. Może to prowadzić do wzrostu ryzyka wystąpienia podklinicznej kwasicy żwacza (SARA), pogorszenia stanu zdrowia zwierząt, obniżenia wydajności mlecznej i wskaźników rozrodu oraz pogorszenia efektywności ekonomicznej produkcji mleka.
Uważaj na odcieki
Przy zbiorze kukurydzy bez kolb trzeba również liczyć się z możliwością powstawania odcieków. Należy je zbierać i nie dopuszczać do ich niekontrolowanego przedostawania się do środowiska. Z tego względu materiału takiego nie powinno się przechowywać w nieprzystosowanych do tego silosach.
Jeżeli materiał jest odpowiednio przygotowany, można ograniczyć ryzyko strat, wykorzystując do związania składników odżywczych z odcieku m.in. krótko pociętą słomę, siano lub wysłodki melasowe.
Szczelne przykrycie to podstawa
Kukurydza pochodząca z plantacji dotkniętych suszą może mieć również uszkodzenia tkanek roślinnych. Takie miejsca stanowią potencjalne punkty wejścia dla zarodników pleśni, dlatego szczególnie ważne jest ograniczenie dostępu tlenu. Materiał należy starannie przykryć, a kiszonkę pozostawić do odpowiednio długiej fermentacji. Opracowanie zaleca minimum siedem tygodni przed rozpoczęciem skarmiania.
Wniosek dla hodowcy: kukurydza bez kolb może być wykorzystana na kiszonkę, ale wymaga znacznie większej dyscypliny podczas zbioru i zakiszania. Najważniejsze są odpowiednia sucha masa, bardzo dobre rozdrobnienie i zagęszczenie, szczelne przykrycie oraz – w zależności od zastosowanej technologii – właściwie dobrany dodatek do kiszonki. Trzeba też pamiętać, że taka pasza będzie miała mniej skrobi i energii, dlatego przed wprowadzeniem jej do dawki warto ocenić jej rzeczywistą wartość pokarmową.
