Prawidłowa higiena zbioru traw na sianokiszonki ma kluczowe znaczenie dla jakości paszy i zdrowia bydła. Odpowiedni termin koszenia, kontrola suchej masy oraz ograniczenie zanieczyszczeń decydują o przebiegu fermentacji i wartości pokarmowej kiszonki. Sprawdź najważniejsze zasady, które pomogą uniknąć strat i problemów zdrowotnych w stadzie.
Produkcja dobrej sianokiszonki zaczyna się już w momencie wyboru właściwego terminu zbioru. Jeśli rośliny zostaną skoszone zbyt późno, pasza będzie mniej wartościowa, a błędy popełnione podczas zakiszania mogą dodatkowo pogorszyć jej jakość. Podczas warsztatów XX edycji Forum Zootechniczno-weterynaryjnego organizowanego przez UP w Poznaniu uczestnicy usłyszeli przydatne wskazówki produkcji sianokiszonki.
Kiedy kosić trawy i lucernę na sianokiszonkę?
Termin zbioru bezpośrednio wpływa na wartość pokarmową paszy. Lucernę najlepiej kosić w fazie pączkowania, gdy na szczycie rośliny widoczny jest zawiązek pąka.
W przypadku trwałych użytków zielonych optymalny moment to początek kłoszenia dominującej trawy. Z kolei trawy jednoroczne (siewne) należy zbierać jeszcze przed wykłoszeniem. Zbyt późny zbiór oznacza spadek zawartości białka i gorszą strawność.
Za niskie koszenie zwiększa ryzyko zanieczyszczeń
Zbyt niskie koszenie zwiększa ryzyko zanieczyszczenia zielonki ziemią, co sprzyja rozwojowi niepożądanych bakterii. Optymalna wysokość koszenia wynosi 7–8 cm. W trudnych warunkach, kiedy brakuje nam paszy można zejść do 5 cm, jednak należy pamiętać, że im niżej kosimy, tym większe ryzyko kontaminacji (zanieczyszczenia zielonki niepożądanymi substancjami lub mikroorganizmami) i pogorszenia jakości kiszonki.
Sucha masa decyduje o przebiegu fermentacji
Najlepsze warunki do zakiszania występują przy suchej masie na poziomie 30–35%.
W gospodarstwie można to sprawdzić, susząc próbkę zielonki (np. w piekarniku, mikrofalówce lub airfryerze), można też wysłać próbkę do badania do laboratorium paszowego. Zbyt mokry materiał zwiększa ryzyko wycieków i niepożądanej fermentacji, natomiast zbyt suchy utrudnia ubicie i usunięcie powietrza.
Jak dobrać długość cięcia zielonki?
Długość sieczki powinna być dostosowana do zawartości suchej masy:
- poniżej 30% – 5–8 cm
- 30–35% – 3–4 cm
- powyżej 35% – nawet 2–3 cm
Krótsze cięcie ułatwia zagęszczenie materiału i poprawia przebieg fermentacji.
Higiena podczas zbioru i zakiszania – najważniejsze zasady
Czystość ma kluczowe znaczenie na każdym etapie:
- usuń resztki starej kiszonki
- dokładnie oczyść miejsce składowania
- ogranicz wjazd maszyn z zanieczyszczonymi oponami
W przypadku pryzm na ziemi warto zastosować podkład ze słomy lub folii, aby ograniczyć kontakt zielonki z podłożem.
Ubicie i przykrycie pryzmy bez strat
Fermentacja kiszonki zachodzi w warunkach beztlenowych, dlatego kluczowe jest dokładne ubicie materiału.
Zielonkę należy układać warstwami o grubości około 20 cm i dokładnie ugniatać. Po zakończeniu zbioru pryzmę trzeba szczelnie przykryć folią oraz zabezpieczyć siatką i obciążeniem, aby ograniczyć dostęp powietrza.
Clostridium, amoniak i pleśń — po czym poznać problem
Zbyt wilgotny materiał sprzyja rozwojowi bakterii z rodzaju Clostridium, które powodują niekorzystną fermentację masłową.
Bakterie te rozkładają białko do amoniaku, podnoszą pH i obniżają jakość paszy. Aby temu zapobiec, należy:
- zadbać o odpowiednią suchą masę
- szybko obniżyć pH (np. poprzez użycie zakiszaczy)
- dokładnie ubić i szczelnie przykryć kiszonkę
Nieprawidłowa kiszonka – zapach, smak i konsekwencje dla bydła
Dobra kiszonka ma przyjemny, lekko kwaskowy zapach.
Niepokojące objawy to:
- zapach zjełczałego masła (kwas masłowy)
- zapach amoniaku
- widoczna pleśń w sianokiszonce
Karmienie taką paszą może prowadzić do biegunek, spadku wydajności, problemów rozrodczych, a nawet poważnych chorób metabolicznych.
Kluczem do sukcesu w produkcji sianokiszonek jest połączenie kilku elementów: właściwego terminu zbioru, odpowiedniej suchej masy, czystości oraz skutecznego zakiszania. Dobrze przygotowana sianokiszonka to nie tylko wyższa wydajność mleczna, ale także zdrowsze stado i niższe koszty leczenia.
