W warunkach rosnących cen pasz białkowych i niepewnej produkcji kukurydzy wielu hodowców bydła opasowego wraca do sianokiszonek z mieszanek owsa i roślin bobowatych. Nie bez powodu, ponieważ dobrze wykonana kiszonka z owsa może być jedną z najtańszych i najbardziej praktycznych pasz objętościowych dla opasów.
Owies na kiszonkę — dlaczego warto?
Owies jest dobrym surowcem kiszonkarskim dzięki wysokiej zawartości cukrów rozpuszczalnych (zwykle 80–150 g/kg suchej masy) oraz niskiej pojemności buforowej, co umożliwia szybkie obniżenie pH i stabilną fermentację mlekową. Dodatkowo daje wysoki plon biomasy, a przy odpowiednim terminie zbioru pozwala uzyskać paszę o dobrej wartości energetycznej. Optymalny termin zbioru owsa w mieszance na kiszonkę to faza mleczna do początku mleczno-woskowej.
Wraz z dojrzewaniem roślin rośnie sucha masa i zawartość skrobi, natomiast spada procentowa zawartość białka. Zbiór w fazie mlecznej lub mleczno-woskowej zwykle daje najwyższy plon suchej masy i energii z hektara, choć przy późniejszym terminie może obniżać się strawność oraz koncentracja białka.
Owies solo czy z bobowatymi?
Sam owies dobrze się zakisza i może stanowić wartościową paszę, ale aby poprawić zawartość białka i wykorzystać w pełni potencjał kiszonki, warto dodać roślinę bobowatą. Taki skład mieszanki zwiększa wartość pokarmową, a w wielu przypadkach poprawia też wykorzystanie paszy przez bydło opasowe.
Dobór gatunku bobowatego powinien zależeć przede wszystkim od stanowiska, czyli od:
- pH gleby,
- kategorii agronomicznej,
- zasobności i wilgotności gleby,
- ogólnej kultury stanowiska.
Jak dobrać roślinę bobowatą do stanowiska?
Dobór rośliny bobowatej do owsa powinien zależeć przede wszystkim od odczynu gleby i jej jakości. Na glebach średnich i dobrze utrzymanych najlepiej sprawdza się groch pastewny, który dobrze rośnie przy pH 6,0–7,2 i daje bardzo wartościową mieszankę na sianokiszonkę. Na stanowiskach słabszych i bardziej ryzykownych lepszym wyborem będzie peluszka, ponieważ dobrze znosi pH 5,5–7,0 i zapewnia stabilny plon w mieszance z owsem.
Na glebach średnich i lepszych można też wysiewać wykę siewną, która najlepiej rośnie przy pH 6,0–7,2 i dobrze poprawia wartość pokarmową paszy. Z kolei na glebach lekkich, piaszczystych i słabszych warto rozważyć łubin, który lepiej radzi sobie przy pH 4,5–6,0. Na najlepszych, żyznych i głębokich stanowiskach dobrze sprawdza się bobik, wymagający pH 6,0–7,5, ale dający wysoki potencjał plonowania.
W praktyce oznacza to, że na słabsze stanowiska najlepiej wybierać peluszkę lub łubin, na gleby średnie groch i wykę, a na najlepsze stanowiska bobik. Dzięki temu mieszanka z owsem będzie lepiej dopasowana do warunków polowych i da paszę o odpowiedniej wartości pokarmowej.
Na słabszych glebach mieszanki owsa z grochem lub wyką zwykle dają wyższy plon białka niż sam owies, ponieważ rośliny bobowate wzbogacają paszę w białko. Na glebach mocniejszych różnice w plonie białka są zazwyczaj mniejsze, ale mieszanki nadal cechują się wyższą zawartością białka ogólnego w suchej masie. Drobnonasienne bobowate, takie jak wyka mogą sprawdzić się w przypadku braku opadów, ponieważ ze względu na mniejsze rozmiary nasion do kiełkowania nie potrzebują tyle wody.
Kluczowy odczyn gleby
Większość roślin bobowatych najlepiej wiąże azot atmosferyczny przy pH gleby zbliżonym do obojętnego, zwykle w granicach 6,0–7,0. Przy zbyt kwaśnym odczynie, zwłaszcza poniżej 5,5, rozwój brodawek korzeniowych jest słabszy, a symbioza z bakteriami brodawkowymi działa mniej efektywnie.
Groch, wyka, peluszka i bobik najlepiej czują się na stanowiskach o pH około 6,0–7,2, natomiast łubin jest bardziej tolerancyjny i dobrze znosi gleby o pH około 4,5–6,0. Im bardziej kwaśna gleba, tym zwykle słabsze wiązanie azotu i gorsze wykorzystanie potencjału roślin bobowatych.
Proporcje wysiewu owsa w mieszance
Owies w mieszance na sianokiszonkę zwykle wysiewa się w ilości stanowiącej około 40–70% normy siewu czystego. Przy mieszance z grochem najczęściej daje się 60–80% normy owsa, a z peluszką lub wyką 50–70%. W zestawieniu z bobikiem lub łubinem udział owsa często obniża się do 40–60%, aby nie zagłuszyć roślin bobowatych. Dokładna ilość zależy od stanowiska i tego, czy ważniejszy jest plon zielonej masy, czy wyższa zawartość białka.
Kiedy zbierać?
Owies w mieszance na sianokiszonkę najlepiej zbierać w fazie mlecznej albo początku mleczno-woskowej. To moment, w którym roślina ma jeszcze dobrą strawność, a jednocześnie daje już wysoki plon suchej masy i energii z hektara.
Zbyt wczesny zbiór obniża plon, a zbyt późny zwiększa udział włókna i pogarsza strawność. Dlatego w praktyce najbezpieczniej celować w moment, gdy ziarniaki są jeszcze miękkie, ale już dobrze wypełnione.
Wartość pokarmowa i zastosowanie
Mieszanki owsa z bobowatymi zwykle mają wyższą zawartość białka ogólnego niż sam owies. W praktyce dobrze wykonana kiszonka z takiej mieszanki może zawierać około 12–17% białka w suchej masie, a jej wartość energetyczna jest zwykle wyraźnie lepsza niż w przypadku samego owsa.
