Szczególne znaczenie będzie miała dla obrotu owocami, warzywami, bananami i niektórymi suszonymi owocami. Zmiany mogą dotyczyć także rolników, którzy sami wprowadzają swoje produkty do obrotu.
28 sierpnia prezydent Karol Nawrocki podpisał ustawę o zmianie ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych oraz niektórych innych ustaw. Nowelizacja dostosowuje polskie przepisy do regulacji Unii Europejskiej, ale jednocześnie wzmacnia system kontroli jakości handlowej żywności i rozszerza kompetencje Inspekcji Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (IJHARS).
Przepisy mają wejść w życie po 14 dniach od dnia ogłoszenia ustawy w Dzienniku Ustaw.
IJHARS zyska nowe narzędzia
Nowelizacja doprecyzowuje zasady kontroli jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych i wprowadza nowe postępowanie wyjaśniające.
Istotną zmianą jest rozszerzenie kontroli także na informacje dotyczące żywności przekazywane poza oznakowaniem produktu. IJHARS będzie mogła sprawdzać m.in. informacje zamieszczane w internecie, reklamach, folderach i ulotkach. W określonych sytuacjach inspekcja będzie mogła żądać danych pozwalających ustalić, kto oferuje dany produkt.
To oznacza, że odpowiedzialność za prawidłowe przedstawianie produktu nie kończy się na jego etykiecie.
Za celowe fałszowanie żywności będzie odpowiedzialność karna
Jedną z najważniejszych zmian jest wprowadzenie sankcji karnych dotyczących celowego fałszowania żywności. Chodzi o działania związane z oszustwem żywnościowym, podejmowane w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.
Zmienia się również podejście do definicji zafałszowanego artykułu rolno-spożywczego. W określonych przypadkach znaczenie będzie miało także pominięcie wymaganych informacji, jeżeli może ono wprowadzać konsumenta w błąd.
Nie oznacza to jednak, że każda pomyłka na etykiecie będzie automatycznie przestępstwem. Odpowiedzialność karna będzie dotyczyła zachowań spełniających przesłanki określone w nowych przepisach.
Ważne zmiany dla owoców i warzyw
Nowelizacja dostosowuje polskie przepisy do unijnych regulacji dotyczących norm handlowych m.in. owoców i warzyw, niektórych przetworów owocowych i warzywnych oraz bananów. Obejmuje również jaja i oliwę z oliwek.
Wojewódzki inspektor IJHARS będzie mógł wydawać decyzje zezwalające handlowcom na podpisywanie świadectw zgodności owoców i warzyw z normami handlowymi. W przypadku bananów przewidziano możliwość wydawania świadectw wyłączenia.
Główny Inspektor IJHARS będzie natomiast opracowywał i publikował wykaz zatwierdzonych handlowców.
Co nowe przepisy oznaczają dla rolników?
Nie oznacza to, że każdy rolnik automatycznie będzie częściej kontrolowany. Dużo zależy od tego, czy i w jaki sposób gospodarstwo wprowadza produkty do obrotu.
Szczególną uwagę powinni zwrócić producenci owoców i warzyw oraz gospodarstwa, które nie tylko produkują, ale również sortują, pakują, oznakowują i sprzedają własne produkty.
Warto sprawdzić przede wszystkim, czy informacje przekazywane klientom są zgodne ze stanem faktycznym oraz czy sposób sprzedaży odpowiada wymaganiom dotyczącym jakości handlowej.
Ważna zmiana dla sprzedaży lokalnej
Nowelizacja przewiduje rozwiązanie, które może być korzystne dla mniejszych gospodarstw.
Minister właściwy do spraw rolnictwa będzie mógł określić obszary produkcji, na których możliwe będzie zwolnienie z określonych wymogów norm handlowych dotyczących owoców i warzyw sprzedawanych konsumentom na lokalnym rynku oraz w ramach dostawy bezpośredniej.
Na razie nie oznacza to automatycznego zwolnienia. Szczegółowe zasady będą zależały od rozporządzenia ministra.
Więcej danych o podmiotach działających na rynku
Rozszerzony zostanie zakres informacji gromadzonych w centralnym rejestrze podmiotów działających na rynku artykułów rolno-spożywczych. Zmiany obejmą m.in. handlowców wprowadzających do obrotu owoce i warzywa, banany oraz niektóre suszone owoce.
Dla podmiotów objętych obowiązkiem rejestracyjnym oznacza to większe znaczenie prawidłowego przekazywania wymaganych danych.
Surowa kontrola importowanej żywności
Nowe przepisy mają również usprawnić kontrolę artykułów rolno-spożywczych sprowadzanych spoza Unii Europejskiej, także w sytuacjach, gdy istnieje podejrzenie omijania kontroli granicznych. IJHARS będzie przy tym współpracować m.in. z organami ścigania, Krajową Administracją Skarbową oraz Strażą Graniczną.
To ważny element zmian z punktu widzenia polskiego rynku rolnego. Skuteczniejsza kontrola importu może ograniczać ryzyko wprowadzania do obrotu produktów niespełniających wymaganych standardów.
Uczciwi rolnicy mogą na tym zyskać
Nowe przepisy mogą mieć znaczenie nie tylko dla konsumentów, ale również dla uczciwych producentów.
Rolnik, który ponosi koszty produkcji wysokiej jakości i prawidłowo przygotowuje produkty do sprzedaży, konkuruje na rynku z podmiotami, które mogą próbować uzyskać przewagę poprzez nieprawidłowe oznakowanie, wprowadzanie klientów w błąd czy fałszowanie produktów.
Skuteczniejsze kontrole i większa odpowiedzialność za celowe oszustwa żywnościowe mogą więc ograniczyć przewagę takich podmiotów.
Dla rolnika najważniejszy wniosek jest prosty: jeżeli gospodarstwo samo sprzedaje żywność, warto sprawdzić oznakowanie produktów, informacje przekazywane klientom oraz zasady ich wprowadzania do obrotu.
Krzysztof Zacharuk
