Świnie należą do gatunków szczególnie wrażliwych na wysoką temperaturę otoczenia. Pierwszymi objawami stresu cieplnego są przyspieszony oddech, ograniczenie aktywności oraz wyraźny spadek pobrania paszy. Zwierzęta częściej kładą się na chłodniejszych fragmentach podłoża, zwiększają pobór wody i ograniczają przemieszczanie się, próbując zmniejszyć produkcję ciepła metabolicznego. W skrajnych przypadkach może dojść do przegrzania organizmu, wyczerpania cieplnego, a nawet padnięć.
Konsekwencje ekonomiczne są równie istotne. U tuczników obserwuje się niższe tempo wzrostu i gorsze wykorzystanie paszy, natomiast u loch stres cieplny prowadzi do pogorszenia wskaźników rozrodu – spada skuteczność krycia, wydłuża się okres od odsadzenia do wystąpienia rui, a liczebność i masa urodzeniowa miotów mogą ulec zmniejszeniu. Wysoka temperatura wpływa również negatywnie na jakość nasienia knurów, co dodatkowo obniża efektywność produkcji.
Wraz ze wzrostem częstotliwości i intensywności fal upałów coraz większego znaczenia nabierają systemy aktywnego schładzania chlewni. Sama wentylacja, choć stanowi podstawę utrzymania prawidłowego mikroklimatu, przy wysokich temperaturach zewnętrznych często nie jest wystarczająca. Obecnie na rynku dostępnych jest kilka technologii, które można stosować pojedynczo lub – co daje najlepsze efekty – w połączeniu z wydajnym systemem wentylacyjnym.
Wentylacja mechaniczna o zwiększonej wydajności
Pierwszym i najważniejszym elementem ograniczania stresu cieplnego jest odpowiednio zaprojektowana wentylacja mechaniczna. W nowoczesnych chlewniach stosuje się wentylację podciśnieniową lub tunelową, która zapewnia wysoką prędkość przepływu powietrza nad zwierzętami. Intensywniejszy ruch powietrza zwiększa oddawanie ciepła przez konwekcję, poprawiając komfort termiczny świń, nawet jeśli temperatura powietrza pozostaje wysoka.
Systemy pad cooling (maty ewaporacyjne)
Coraz częściej stosowanym rozwiązaniem w nowoczesnych chlewniach są systemy chłodzenia wyparnego z wykorzystaniem mat celulozowych (cooling pads). Woda przepływa przez specjalne wkłady umieszczone przy wlotach powietrza, a zasysane przez wentylatory gorące powietrze ulega schłodzeniu podczas odparowywania wody.
Technologia ta najlepiej sprawdza się w budynkach z wentylacją tunelową i jest szczególnie skuteczna podczas gorącej oraz suchej pogody. W zależności od warunków atmosferycznych może obniżyć temperaturę powietrza nawiewanego nawet o kilka stopni Celsjusza. Należy jednak pamiętać, że wraz ze wzrostem wilgotności powietrza skuteczność chłodzenia wyparnego maleje.
Zamgławianie wysokociśnieniowe
Coraz większą popularność zdobywają również systemy wysokociśnieniowego zamgławiania. Woda rozpylana pod wysokim ciśnieniem tworzy bardzo drobną mgłę, która odparowuje jeszcze przed kontaktem z podłożem, odbierając ciepło z otaczającego powietrza.
Nowoczesne instalacje są zintegrowane ze sterownikami klimatu, dzięki czemu uruchamiają się automatycznie po przekroczeniu określonej temperatury lub wilgotności. Dodatkową zaletą jest ograniczenie zapylenia oraz częściowe zmniejszenie stężenia amoniaku w budynku. Warunkiem skutecznej pracy jest jednak odpowiednio wydajna wentylacja, która zapobiega nadmiernemu wzrostowi wilgotności.
Zraszanie świń
Innym rozwiązaniem jest okresowe zraszanie zwierząt większymi kroplami wody. W przeciwieństwie do zamgławiania celem nie jest chłodzenie powietrza, lecz bezpośrednie schładzanie powierzchni ciała świń. Odparowująca z ich skóry woda skutecznie obniża temperaturę organizmu.
Metoda ta znajduje zastosowanie przede wszystkim u tuczników oraz loch utrzymywanych grupowo. Najlepsze efekty uzyskuje się, gdy zraszanie odbywa się cyklicznie i jest połączone z intensywnym ruchem powietrza.
Schładzane legowiska i podłogi
W sektorze hodowlanym można spotkać również systemy chłodzonych legowisk lub podłóg, szczególnie w kojcach porodowych i stanowiskach dla knurów. Woda krążąca w kanałach umieszczonych pod powierzchnią legowiska odbiera ciepło bezpośrednio od zwierzęcia poprzez przewodzenie.
Rozwiązanie to poprawia komfort termiczny bez zwiększania wilgotności powietrza i pozwala ograniczyć częstotliwość oddechów oraz temperaturę ciała zwierząt, jednak ze względu na wyższe koszty inwestycyjne stosowane jest głównie w najbardziej wrażliwych grupach technologicznych.
Jakie rozwiązanie wybrać?
Nie istnieje jedno uniwersalne rozwiązanie odpowiednie dla wszystkich gospodarstw. W praktyce najlepsze efekty osiąga się poprzez połączenie wydajnej wentylacji z aktywnymi systemami chłodzenia. W nowych chlewniach najczęściej stosuje się wentylację tunelową współpracującą np. z zamgławianiem wysokociśnieniowym, natomiast w modernizowanych obiektach często wybierane są systemy zamgławiania lub zraszania, które można stosunkowo łatwo zainstalować bez gruntownej przebudowy budynku. Dobór technologii powinien uwzględniać lokalne warunki klimatyczne, wielkość stada, konstrukcję budynku oraz koszty eksploatacji, zwłaszcza zużycie energii i wody.
