Jak dobrze przygotować preparat mlekozastępczy? Drobne szczegóły mogą zdecydować o zdrowiu cieląt

Wydawać by się mogło, że nie ma nic prostszego niż przygotowanie pójła z preparatu mlekozastępczego. Czynność ta sprowadza się w sumie do wymieszania proszku z ciepłą wodą. W rzeczywistości prawidłowe przygotowanie pójła wymaga jednak stosunkowo dużej precyzji i starannego wykonywania, w tym drobnych szczegółów, których pominięcie lub niestaranne wykonanie może prowadzić do dużych problemów zdrowotnych u odchowywanych zwierząt. Dlatego też, jeśli gospodarstwo wykorzystuje w odchowie cieląt preparat mlekozastępczy, to aby było zadowolone z efektów jego stosowania, powinno starannie zaplanować sposób codziennego przygotowywania pójła dla cieląt.

Ustalenie koncentracji

Pierwszym krokiem przygotowania pójła z preparatu mlekozastępczego powinno być ustalenie jego docelowej koncentracji, czyli ilości proszku w jednym litrze gotowej paszy. Punktem odniesienia do ustalania tej koncentracji powinno być oczywiście mleko pełne, czyli naturalny pokarm cieląt. Ponieważ zawiera ono ok. 12,5% suchej masy, czyli składników pokarmowych pozostałych po odliczeniu wody, w gotowym pójle powinna znajdować się podobna ich ilość. Proszek preparatu zawiera ok. 95% suchej masy. Zbliżoną do mleka koncentrację składników będzie miało więc pójło zawierające ok. 130 g proszku w litrze.

W praktyce często stosuje się bardziej stężone pójła, przede wszystkim po to, aby zwiększyć pobranie składników pokarmowych przez cielęta i ich przyrosty masy ciała. Najczęściej pójło dla cieląt zawierają od 150 do nawet 200 g proszku w litrze. Chociaż nie ma jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, jaka jest optymalna zawartość proszku w litrze pójła, na postawie analizy wyników dostępnych badań można przyjąć, że koncentracja wynosząca 150–160 g/litr powinna być koncentracją preferowaną.

Z jednej strony koncentracja taka pozwala na zwiększenie pobrania składników przez cielęta z każdym litrem paszy, a z drugiej nie prowadzi do negatywnych konsekwencji zbyt dużej gęstości pójła. Chociaż cielęta rosną szybciej wraz ze wzrostem koncentracji pójła, to jej zwiększenie powyżej 15% suchej masy (ok. 160 g/litr) w niektórych badaniach nie przekładało się na dodatkowe przyrosty. Co więcej, gęstszemu pójłu towarzyszy wyższa osmolarność roztworu, która prowadzi do większego wydzielania wody do światła jelit. To z kolei może być przyczyną luźnych odchodów i biegunki osmotycznej, a także zwiększać ryzyko uszkodzenia nabłonka jelitowego oraz wzdęć trawieńca.

Wyniki niektórych badań wskazują także, że zwiększenie koncentracji składników w pójle do 15–17% suchej masy może zmniejszać prawdopodobieństwo biegunek u cieląt. Z kolei mniejsza koncentracja pójła niż 120 g w litrze sprawia, że nawet z dużą objętością podawanej paszy pobranie białka, laktozy i tłuszczu przez cielę będzie stosunkowo skromne.

Wybór sposobu mieszania

Po określeniu koncentracji pójła, jaka będzie stosowana w gospodarstwie, należy ustalić sposób jego przygotowania. Ma on umożliwić precyzyjne uzyskanie ustalonej koncentracji. W praktyce stosuje się kilka sposobów "mieszania mleka". Omówimy je wszystkie, aby lepiej zobrazować zalety i wady każdego z nich (tab. 1.).

FOTO:

Załóżmy, że celem jest przygotowanie 10 litrów pójła zawierającego 150 g proszku w litrze, czyli o koncentracji suchej masy ok. 14–15%.

• Najczęściej stosowana metoda polega na odmierzeniu 10 litrów wody i dodaniu do niej 1,5 kg proszku. Po wymieszaniu uzyskuje się jednak większą objętość pójła, a jego koncentracja spada do ok. 135 g/litr. Nadmiar pójła trzeba więc wylać, co oznacza stratę finansową, lub podać cielętom, powodując różnice w dziennej ilości wypijanego pójła. Co ważniejsze, cielę otrzymujące 8 litrów/dobę takiego pójła pobierze 1080 g proszku zamiast zakładanych 1200 g, czyli ok. 10% mniej. Ten sposób przygotowania należy zatem uznać za najmniej precyzyjny i utrudniający osiągnięcie zakładanych efektów odchowu.

• Drugi możliwy sposób przygotowania 10 litrów pójła o koncentracji 150 g/litr to wsypanie 1,5 kg proszku do 8,5 litra wody. Postępując tak, zakłada się, że na końcu uzyska się 10 litrów roztworu. W praktyce uzyskana objętość jest jednak nieco większa lub mniejsza od docelowej, co zależy od wyporności proszku zakupionego preparatu, która z kolei zależy od składu surowcowego produktu. Niemniej jednak w przypadku tej metody niedokładność w zakresie ilości uzyskanego pójła i jego koncentracji jest o wiele mniejsza, niż w przypadku opisanej powyżej. W toku prób i błędów możliwe jest także takie dobranie ilości wody i proszku, aby na końcu uzyskać dokładnie docelowe 10 litrów i przybliżone 150 g proszku w litrze. Oczywiście, niejako sposobem na obejście niedokładności tej metody jest karmienie cieląt nie litrami pójła, ale jego kilogramami. Takie postępowanie, jakkolwiek nie niemożliwe, w praktyce utrudnia jednak karmienie zwierząt, gdyż objętościowe odmierzanie paszy jest zdecydowanie łatwiejsze do zorganizowania.

• Trzeci sposób przygotowania 10 litrów pójła polega na jego przygotowaniu w dwóch etapach. Najpierw wsypuje się 1,5 kg proszku preparatu do 50–75% docelowej objętości wody (5–7,5 litra). Po dokładnym wymieszaniu proszku z wodą roztwór dopełnia się wodą do 10 litrów. Takie postępowanie gwarantująca uzyskanie zakładanej objętości paszy i stężenia proszku w 1 litrze. Sposób ten powinien więc być preferowany w praktyce, chociaż z punktu widzenia nakładu pracy jest najmniej atrakcyjny dla hodowcy.

W przypadku odpoju kilku cieląt, można również przygotować pójło w wiaderkach ze smoczkiem osobno dla każdego cielęcia, najlepiej stosując trzeci sposób. Jeśli dawka ma wynosić 4 litry/odpój, wlewamy do wiaderka 2 litry wody, wsypujemy proszek (np. 600 g aby uzyskać 150 g/litr), mieszamy i dopełniamy wodą do 4 litrów.

Instrukcja poprawnego mycia sprzętu

Sprzęt stosowany do karmienia cieląt preparatem mlekozastępczym powinien być starannie myty i dezynfekowany. Procedura ta powinna być jednakże wykonana z uwzględnienie kilku zasad, które przedstawiono poniżej.

• Krok 1: Dokładnie wypłukać w ciepłej (40°C), ale niegorącej wodzie (użycie gorącej wody powoduje ścięcie się białka i jego "przyklejenie" do powierzchni mytego naczynia lub urządzenia. Powłokę taką bardzo trudno usunąć w kolejnych etapach mycia).

• Krok 2: Umyć w gorącej wodzie z dodatkiem specjalnie przeznaczonego do tego celu detergentu. Temperatura wody przeznaczonej do mycia nie powinna być mniejsza niż 50°C. W trakcie mycia używać szczotki, co pozwala na skuteczne usunięcie brudu.

• Krok 3: Dokładnie wypłukać sprzęt oraz ocenić efekty mycia. Jeżeli na jego powierzchni jest wyczuwalna warstwa tłuszczu, to znaczy, że nie został on dobrze umyte, czego przyczyną mogły być zbyt zimna woda użyta do mycia lub też zużyta szczotka.

• Krok 4: Szybko wysuszyć sprzęt – usunięcie wody zapobiega rozwojowi bakterii.

Więcej praktycznych porad o przygotaniu preparatu w październikowym numerze top bydło!