Nowe przepisy realnie zmieniają pozycję sołtysów. To rozwiązanie można uznać za przełom na polskiej wsi – sołtys, za zgodą wójta, może zostać upoważniony do zarządzania mieniem komunalnym. Chodzi nie o symbolikę, lecz o konkret: gminne świetlice, cmentarze, skwery, chodniki czy tereny rekreacyjne mogą znaleźć się w gestii sołectwa. Dodatkowym zabezpieczeniem jest obowiązkowe ubezpieczenie OC i NNW sołtysów, finansowane przez gminę. Problemem nie są dziś przepisy, lecz brak świadomości i odwagi w ich wdrażaniu – warto wykorzystywać te kompetencje, aby zmiana nie została martwym zapisem, a realnym narzędziem wzmacniania wsi i jej mieszkańców.
Sołtys bliżej decyzji i lokalnego majątku
Jedną z najważniejszych zmian wprowadzonych ustawą z 12 września 2025 r. jest możliwość upoważnienia sołtysa przez wójta do zarządzania mieniem komunalnym. Od nowego roku sołtys będzie mógł zajmować się m.in. świetlicą wiejską, placem zabaw czy terenem rekreacyjnym. Takie rozwiązanie ma usprawnić podejmowanie decyzji i skrócić drogę administracyjną przy realizacji lokalnych inicjatyw. Ustawa przewiduje także szerszy udział sołtysów w pracach gminy. Oprócz sesji rady gminy będą oni mogli uczestniczyć również w posiedzeniach komisji rady. Choć bez prawa głosu, obecność sołtysa oznacza lepsze reprezentowanie interesów mieszkańców wsi i rolników, zwłaszcza przy planowaniu inwestycji czy podziale środków.
Ubezpieczenie i bezpieczniejsza praca społeczna dla sołtysa
Nowością jest również obowiązkowe ubezpieczenie sołtysów, które już obowiązuje od 1 stycznia 2026 roku. Ma ono zapewnić ochronę podczas wykonywania czynności służbowych – od spotkań z mieszkańcami po nadzór nad inwestycjami czy organizację wydarzeń lokalnych. To istotny krok w kierunku profesjonalizacji tej funkcji.
Fundusz sołecki: mniej ryzyka, więcej czasu
Zmiany obejmują także zasady korzystania z funduszu sołeckiego. Wójt będzie mógł odrzucić jedynie te zadania z wniosku, które nie spełniają wymogów ustawowych, zamiast unieważniać cały dokument. Co więcej, sołectwa zyskują więcej czasu na poprawki – termin ponownego złożenia wniosku wydłużono z 7 do 14 dni. To znacząco zmniejsza ryzyko utraty środków z powodu formalnych błędów.
Przeczytaj także: Dodatek dla sołtysów z KRUS. Kto może dostać dofinansowanie i jak złożyć wniosek?
Konwent sołtysów i młodzież w samorządzie
Nowelizacja umożliwia także powołanie konwentu przewodniczących jednostek pomocniczych gminy, w tym sołtysów. Organ ten będzie pełnił funkcję doradczo-opiniodawczą dla wójta, a jego członkowie mogą otrzymywać diety i zwrot kosztów podróży. Ustawa dopuszcza również tworzenie młodzieżowych rad jednostek pomocniczych, które mają angażować młodych mieszkańców w życie lokalne i przygotowywać ich do przyszłych ról samorządowych.
Zmiany w sołectwie: co to oznacza dla rolników i mieszkańców wsi?
Nowe przepisy wzmacniają sołectwa jako realnych gospodarzy terenów wiejskich. Większe kompetencje sołtysów, prostsze procedury i lepsza współpraca z gminą mogą przełożyć się na szybsze remonty dróg, modernizację świetlic czy skuteczniejsze wykorzystanie funduszy. Warunkiem jest jednak aktywność i świadomość samych sołtysów – bez niej nowe możliwości pozostaną tylko na papierze.
Najważniejsze zmiany w skrócie:
- obowiązkowe ubezpieczenie sołtysów,
- możliwość zarządzania mieniem komunalnym,
- udział sołtysa w komisjach rady gminy,
- prostsze zasady korzystania z funduszu sołeckiego,
- wydłużenie terminu poprawek wniosków do 14 dni,
- możliwość powołania konwentu sołtysów i młodzieżowych rad.
Źródło: USTAWA z dnia 12 września 2025 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz ustawy o funduszu sołeckim
fot. Canva AI
