Christophe Hansen, unijny komisarz ds. rolnictwa i żywności wskazywał na inwestycje w wodę, technologie i zarządzanie ryzykiem, a Martin Heydon, irlandzki minister rolnictwa – na znaczenie genetyki i efektywności produkcji.
Polska zwracała uwagę, że nowe technologie muszą być dostępne i opłacalne także dla małych i średnich gospodarstw.
Irlandia stolicą europejskiego rolnictwa
Od 6 do 8 września w Dublinie odbywało się nieformalne spotkanie ministrów rolnictwa państw Unii Europejskiej. Rozmowy koncentrowały się na przyszłości europejskiej hodowli, jej konkurencyjności i odporności, a także na tym, jak wykorzystać badania i innowacje w praktyce. Ważnym tematem była również sytuacja rolników dotkniętych tegoroczną suszą.
Spotkanie miało charakter nieformalny, dlatego nie przyniosło nowych przepisów ani formalnych decyzji. Było natomiast okazją do dyskusji o kierunku przyszłej polityki rolnej, w tym o unijnej Strategii dla sektora hodowlanego i Planie działań na rzecz białka.
Susza pokazuje problem całej Europy
Christophe Hansen mówił o skutkach tegorocznych ekstremalnych warunków pogodowych. Komisja Europejska obserwuje sytuację w gospodarstwach w różnych częściach Europy, choć pełna skala strat nie jest jeszcze znana.
Komisarz przywołał m.in. przykład francuskiego producenta szklarniowego, który musiał pracować przy temperaturze sięgającej 48°C. W regionach górskich pojawił się natomiast problem z wodą dla bydła, ponieważ wysychały rzeki.
Hansen zwracał uwagę, że skutki takich zjawisk są nie tylko gospodarcze. Ekstremalne warunki oznaczają dla rolników większy wysiłek, presję psychiczną i fizyczną oraz rosnące ryzyko prowadzenia produkcji.
Dlatego – jego zdaniem – Europa musi jednocześnie reagować na obecny kryzys i przygotowywać gospodarstwa na kolejne.
540 mln euro na pomoc dla rolników
Pierwszym problemem jest dziś płynność finansowa gospodarstw. Komisarz poinformował o 540 mln euro nadzwyczajnego wsparcia dla unijnych rolników w związku z kryzysem nawozowym. Państwa członkowskie mogą zwiększyć poziom tego wsparcia nawet o 200%, co daje potencjalnie około 1,6 mld euro. Hansen podkreślał, że środki powinny zostać uruchomione możliwie szybko.
Komisja przypominała również państwom członkowskim o możliwościach wykorzystania elastyczności w ramach Wspólnej Polityki Rolnej w sytuacjach wyjątkowych, m.in. wcześniejszych wypłat oraz odstępstw od niektórych wymogów w przypadku klęsk żywiołowych.
To jednak rozwiązania na teraz. Długofalowym wyzwaniem pozostaje przygotowanie gospodarstw na kolejne susze, fale upałów i inne ekstremalne zjawiska pogodowe.
Woda będzie coraz ważniejsza
Jednym z najważniejszych tematów dyskusji była woda. Hansen wskazywał na potrzebę inwestowania w efektywne systemy nawadniania, technologie precyzyjne oraz zdrowe gleby, które mogą zatrzymywać więcej wody. Jego zdaniem reagowanie na obecny kryzys nie może oznaczać rezygnacji z przygotowania rolnictwa na przyszłość.
Jak duże znaczenie ma dostęp do wody, pokazuje przykład Irlandii. Martin Heydon mówił o problemach tamtejszego sektora ogrodniczego. Susza ograniczyła możliwości produkcji, szczególnie w przypadku ziemniaków. Tam, gdzie rolnicy mieli możliwość nawadniania, wyniki były zdecydowanie lepsze.
Irlandia zdecydowała się dlatego umożliwić części gospodarstw zmianę przeznaczenia wcześniej planowanych inwestycji i wykorzystanie ich na instalacje nawadniające.
Dla rolnika oznacza to coraz wyraźniej, że dostęp do wody staje się jednym z warunków utrzymania produkcji w zmieniającym się klimacie.
Efektywniejsze wykorzystanie nawozów
Irlandczycy pokazali ministrom również rozwiązania stosowane w produkcji pasz. W gospodarstwie badawczym UCD Lyons Farm zaprezentowano system oparty na bardziej zróżnicowanych użytkach zielonych. Zamiast jednej dominującej rośliny wykorzystywane są mieszanki gatunków o różnych systemach korzeniowych. Część roślin wiąże azot, co może ograniczać zapotrzebowanie na nawozy mineralne.
Nie oznacza to jednak całkowitej rezygnacji z nawożenia. Chodzi raczej o bardziej efektywne wykorzystanie dostępnych zasobów.
To ważne również z ekonomicznego punktu widzenia. Każde rozwiązanie, które pozwala ograniczyć zużycie nawozu, paliwa czy paszy bez spadku produkcji, może jednocześnie zmniejszać koszty gospodarstwa.
23% mniej metanu i 4% większa masa tuszy
Jednym z najbardziej konkretnych przykładów wykorzystania innowacji była prezentacja dotycząca genetyki bydła.
W ośrodku ICBF Tully ministrowie zobaczyli rozwiązania związane z hodowlą i oceną wartości genetycznej zwierząt. Celem jest wybór takich cech, które pozwalają poprawiać efektywność produkcji. Ośrodek zajmuje się m.in. wykorzystaniem informacji o wartości genetycznej bydła w celu uzyskiwania postępu hodowlanego.
Heydon wskazywał przykład zwierzęcia, które emitowało 23% mniej metanu, a jednocześnie miało o 4% większą masę tuszy.
To jeden z ciekawszych przykładów przedstawionych podczas spotkania, ponieważ pokazuje możliwość połączenia celów środowiskowych z ekonomią produkcji.
Lepsza genetyka może jednocześnie ograniczać emisję i poprawiać efektywność hodowli.
Jak podkreślał irlandzki minister, jeżeli zwierzę szybciej osiąga odpowiednią masę, można skrócić okres jego utrzymywania, ograniczyć zużycie paszy i innych zasobów, a tym samym zmniejszyć koszty produkcji.
"Rolnicy nie mogą być zieloni, jeśli są finansowo na czerwonym"
Właśnie ekonomia była jednym z najważniejszych wątków irlandzkiej prezentacji. Heydon przekonywał, że nie można oczekiwać od rolników kolejnych inwestycji środowiskowych, jeśli gospodarstwa nie będą w stanie utrzymać rentowności.
– Rolnicy nie mogą być zieloni, jeśli są finansowo na czerwonym – mówił irlandzki minister. To zdanie dobrze oddaje problem stojący przed europejskim rolnictwem.
Zmniejszenie zużycia nawozów, energii czy paliwa może jednocześnie ograniczać presję na środowisko i obniżać koszty produkcji. Z kolei odpowiednie udokumentowanie standardów produkcji może pomóc gospodarstwom w zdobywaniu lepszej pozycji na rynku.
Zielona transformacja będzie więc możliwa tylko wtedy, gdy będzie miała również ekonomiczne uzasadnienie.
Polska: technologia musi się opłacać
Na ten aspekt zwracała uwagę również nasza delegacja. Minister rolnictwa Stefan Krajewski mówił podczas spotkania o znaczeniu badań i innowacji dla konkurencyjności gospodarstw, dobrostanu i zdrowia zwierząt oraz efektywnego wykorzystania zasobów.
Polska wskazywała m.in. na potrzebę rozwoju odpornych na choroby i zmienność klimatu odmian roślin białkowych, technologii oszczędzających wodę i energię, odnawialnych źródeł energii oraz lepszego zagospodarowania nawozów naturalnych.
Jednocześnie Krajewski zwracał uwagę na problem, który dla wielu polskich gospodarstw będzie kluczowy: nowoczesne technologie muszą być dostępne i ekonomicznie uzasadnione także dla małych i średnich gospodarstw.
Sama możliwość zakupu nowej technologii nie oznacza jeszcze, że rolnik będzie mógł z niej skorzystać. Potrzebne są odpowiednie finansowanie, doradztwo, współpraca nauki z praktyką i stabilne przepisy.
Europa chce mieć więcej własnego białka
W Dublinie rozmawiano również o unijnym Planie działań na rzecz białka. Dla sektora hodowlanego ma on znaczenie przede wszystkim dlatego, że zwiększenie produkcji roślin białkowych w Europie może ograniczyć zależność od importowanych pasz.
Większa produkcja roślin białkowych może również poprawiać strukturę płodozmianu, wspierać jakość gleby i zwiększać różnorodność produkcji. Plan białkowy ma więc uzupełniać strategię dotyczącą hodowli – zarówno pod względem bezpieczeństwa dostaw, jak i ograniczania zależności europejskiego rolnictwa od importowanych surowców.
Co dalej z europejską hodowlą?
Christophe Hansen przekonywał, że sektor hodowlany musi pozostać ważną częścią europejskiego rolnictwa.
Nie może być jednak traktowany jako sektor, który ma jedynie spełniać kolejne wymagania środowiskowe. Potrzebne są rozwiązania poprawiające jego konkurencyjność i rentowność.
Dlatego Komisja wskazuje na genetykę, technologie, badania, lepsze wykorzystanie pasz, zarządzanie ryzykiem i inwestycje w odporność gospodarstw.
Ważne będzie również ograniczenie zależności od importowanych środków produkcji oraz zapewnienie europejskim rolnikom uczciwych warunków konkurencji z producentami spoza UE.
Krzysztof Zacharuk
