Jakie możliwości daje sprzedaż bezpośrednia, działalność MOL oraz Rolniczy Handel Detaliczny?
Krótkie łańcuchy dostaw – szansa dla rolników
Krótkie Łańcuchy Dostaw Żywności (KŁŻ) polegają na skróceniu drogi produktu od rolnika do konsumenta. Ich rozwój jest wspierany także przez Unię Europejską ze względu na znaczenie lokalnej żywności dla bezpieczeństwa żywnościowego, środowiska i gospodarki obszarów wiejskich. Dla rolników oznacza to możliwość uzyskania lepszej ceny za produkty oraz bezpośredniego kontaktu z klientem.
Sprzedaż i dostawy bezpośrednie – produkty nieprzetworzone
Najprostszą formą uczestnictwa w krótkim łańcuchu dostaw jest sprzedaż bezpośrednia produktów nieprzetworzonych. Polega ona na sprzedaży surowców bezpośrednio konsumentowi końcowemu, np. w gospodarstwie, na targowisku, podczas festynów, w systemie „zbieraj sam” czy przez internet. – Sprzedaż bezpośrednia rozwinęła się historycznie na wsi. Najpierw jako lokalna wymiana produktów między rolnikami, sąsiadami i rodziną, a obecnie przybiera wiele różnych form. Możliwe warianty to m.in.: sprzedaż produktów na miejscu w gospodarstwie, system „zbieraj sam” (gdy konsument sam zbiera plony u rolnika), sprzedaż na targowiskach i festynach, dostawy do domu klienta, sprzedaż poprzez lokalne sklepy (np. ze zdrową żywnością) czy też sprzedaż internetowa – opisują specjaliści w publikacji Wielkopolskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Poznaniu: Krótkie łańcuchy dostaw – jak znaleźć klientów i sprzedawać z zyskiem.
Zobacz także: Krótkie łańcuchy dostaw: jak rolnik może dziś skutecznie dotrzeć do klienta?
Funkcjonują dwie zbliżone formy:
- Dostawy bezpośrednie dotyczą nieprzetworzonych produktów roślinnych pochodzących z własnej uprawy, takich jak warzywa, owoce, zboża, zioła czy grzyby. Dopuszczalne są jedynie proste czynności przygotowawcze, np. mycie lub suszenie. Sprzedaż wymaga wcześniejszej rejestracji w powiatowej stacji sanitarno-epidemiologicznej.
- Sprzedaż bezpośrednia obejmuje natomiast surowce pochodzenia zwierzęcego, m.in. jaja, surowe mleko, miód, mięso drobiowe czy ryby z własnej hodowli. Działalność ta podlega ścisłym limitom ilościowym i wymaga rejestracji u powiatowego lekarza weterynarii, np. można sprzedawać maksymalnie 1000 litrów surowego mleka tygodniowo albo do 50 sztuk tuszek indyków tygodniowo.
Działalność marginalna, lokalna i ograniczona (MOL)
MOL to rozwiązanie dla rolników, którzy chcą sprzedawać produkty pochodzenia zwierzęcego po ich przetworzeniu. W ramach tej działalności możliwe jest m.in. wytwarzanie serów, wędlin, przetworów mięsnych, produktów rybnych czy dań gotowych na niewielką skalę.
Charakterystyczne dla MOL są ograniczenia:
- sprzedaż odbywa się lokalnie – w obrębie jednego województwa i powiatów sąsiednich,
- obowiązują limity ilościowe produkcji,
- całkowita sprzedaż nie może przekroczyć 26 ton rocznie.
Zakład MOL musi zostać zarejestrowany w Inspekcji Weterynaryjnej i spełniać wymogi sanitarne, dostosowane jednak do małej skali produkcji.
Rolniczy Handel Detaliczny (RHD) – największa elastyczność
Rolniczy Handel Detaliczny łączy elementy sprzedaży bezpośredniej i MOL. Umożliwia sprzedaż zarówno produktów nieprzetworzonych, jak i przetworzonych, pod warunkiem że co najmniej jeden składnik pochodzi z własnego gospodarstwa. – RHD pozwala sprzedawać taką żywność konsumentom finalnym (czyli zwykłym nabywcom nieprowadzącym dalszej sprzedaży) oraz lokalnym placówkom detalicznym z przeznaczeniem dla konsumenta finalnego, np. sklepom, restauracjom, stołówkom. Obszar sprzedaży obejmuje województwo produkcji danego produktu, w tym powiaty ościenne (oraz sąsiadujące miasta wojewódzkie). Od 2019 r. przepisy wyraźnie zezwalają, by rolnik w ramach RHD zaopatrywał również lokale gastronomiczne i sklepy, które bezpośrednio obsługują klientów – czytamy w publikacji: Krótkie łańcuchy dostaw – jak znaleźć klientów i sprzedawać z zyskiem
RHD pozwala sprzedawać żywność:
- bezpośrednio konsumentom,
- lokalnym sklepom, restauracjom i stołówkom.
Przeczytaj także: Krótkie łańcuchy dostaw coraz ważniejsze. Dlaczego rolnicy skracają drogę „od pola do stołu”?
Dodatkowym atutem są uproszczone zasady podatkowe – do 100 tys. zł rocznego przychodu sprzedaż jest zwolniona z podatku dochodowego. Po przekroczeniu limitu możliwe jest opodatkowanie nadwyżki ryczałtem. Warto wiedzieć, że przy RHD rolnik musi prowadzić ewidencję sprzedaży i rzecz jasna przestrzegać przepisów sanitarnych. Powinien także zarejestrować działalność w Inspekcji Weterynaryjnej (gdy sprzedaje produkty pochodzenia zwierzęcego, w tym przetworzone) lub Sanepidu (zbywanie produktów pochodzenia roślinnego).
Jaką formę sprzedaży wybrać?
Wybór odpowiedniego modelu zależy od rodzaju produktów, skali produkcji i planowanego rynku zbytu. Sprzedaż bezpośrednia sprawdzi się przy surowcach, MOL – przy lokalnym przetwórstwie, a RHD daje największą swobodę i możliwości rozwoju.
Niezależnie od wybranej formy, kluczowe pozostają bezpieczeństwo żywności, przestrzeganie przepisów sanitarnych oraz budowanie zaufania konsumentów. Krótkie łańcuchy dostaw coraz wyraźniej stają się fundamentem nowoczesnego, lokalnego rolnictwa.
Źródło: Publikacja Wielkopolskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Poznaniu: Krótkie łańcuchy dostaw – jak znaleźć klientów i sprzedawać z zyskiem
fot. Canva AI
