Mimo że krowy w tym czasie nie produkują mleka, samo zasuszenie odgrywa kluczową rolę w przebiegu dalszej laktacji. Wynika to z faktu, że właściwie żywienie w okresie zasuszenia w znacznym stopniu ogranicza ryzyko pojawienia się chorób okołowycieleniowych, takich jak hipokalcemia, zatrzymanie łożyska, ketoza czy zapalenie macicy. Oprócz zapobiegania chorobom dawka pokarmowa dla krów zasuszonych ma też wpływ na wagę urodzeniową cielęcia oraz wydajność mleczną, poprzez poprawę apetytu i pobrania suchej masy bezpośrednio po wycieleniu.
Głównym celem zasuszenia jest odpowiednie przygotowanie do wycielenia, na co składają się:
- zapewnienie odpowiedniego żywienia mineralnego i białkowego,
- utrzymanie prawidłowej kondycji (brak nadmiernego otłuszczenia),
- zapobieganie hipokalcemii oraz zapewnienie prawidłowego odejścia łożyska,
- zapewnienie maksymalnej strawności dawki pokarmowej,
- umożliwienie prawidłowych przyrostów płodu.
Podstawowe zasady żywienia krów w zasuszeniu
Żywienie krów w okresie zasuszenia, podobnie jak w przypadku krów w laktacji, bazuje głównie na paszach objętościowych. Podstawę dawki pokarmowej stanowią przede wszystkim pasze białkowe i włókniste, takie jak sianokiszonki, a także ograniczone ilości pasz energetycznych, np. kiszonki z kukurydzy oraz zboża.
Kluczowe znaczenie w dawce pokarmowej ma odpowiednie zaopatrzenie krów zasuszonych w białko, witaminy i składniki mineralne.
Do najczęstszych błędów w zasuszeniu należą:
- brak lub niewłaściwa mieszanka mineralno-witaminowa (premiks)
- białkowe niedożywienie żwacza,
- podawanie pasz laktacyjnych bez ograniczeń.
Dlaczego warto stosować mieszankę mineralno-witaminową dla krów?
Analizując powyższe problemy oraz fakt, że poziomy poszczególnych składników mineralnych w paszach objętościowych nie są stabilne, a ich zmienność wynika z wielu czynników (rodzaj materiału, nawożenie, faza wegetacji, termin zbioru), stosowanie odpowiedniej mieszanki mineralno-witaminowej dla krów zasuszonych jest wręcz niezbędne dla wspierania odporności oraz zapewnienia prawidłowego startu w laktację. Nie należy jednak zapominać o tym, że na pożądany cel ma wpływ cała dawka pokarmowa w tym okresie.
Jaką rolę odgrywają minerały i witaminy przed wycieleniem?
- Wapń – podstawowy składnik budulcowy kości. Odgrywa również kluczową rolę w pracy mięśni oraz przewodnictwie impulsów nerwowych. Jego odpowiedni poziom jest niezbędny w zasuszeniu z racji jego zapotrzebowania na wzrost cielęcia oraz w odejściu łożyska po wycieleniu. Zapotrzebowanie krów na wapń w tym okresie wynosi 60 g dziennie, jednak w zależności od przyjętego modelu żywienia mineralnego może wzrosnąć nawet do 100 g dziennie w okresie przed wycieleniem. Jest to związane z mobilizacją wapnia z kości oraz jego wykorzystaniem do produkcji siary.
- Fosfor – podobnie jak wapń odpowiada za mineralizację kości, co jest niezbędne dla prawidłowego wzrostu cielęcia. Jego niedobory znacznie osłabiają odporność, co zwiększa ryzyko zalegania poporodowego. Zapotrzebowanie krów zasuszonych na fosfor wynosi 25-40 g dziennie. Dla porównania, w okresie laktacji może wzrastać nawet do 80 g dziennie.
- Magnez – wspiera wchłanianie wapnia, co przyczynia się do zmniejszenia ryzyka hipokalcemii. Jego zapotrzebowanie dla krów zasuszonych wynosi 35-40 g dziennie.
Oprócz składników mineralnych ważną rolę w okresie zasuszenia odgrywają również witaminy i selen. Wynika to m.in. ze zmian zachodzących w układzie odpornościowym krów przed wycieleniem. Dlatego mieszanka mineralno-witaminowa dla krów zasuszonych powinna, oprócz odpowiedniej ilości składników mineralnych, zawierać również właściwie dobrane poziomy witamin A, D₃ i E oraz selenu. Składniki te wzmocnią krowy pod względem odpornościowym, zmniejszając tym samym ryzyko zalegania czy zapalenia wymienia i macicy.
Wybór strategii żywienia krów zasuszonych
Którą strategię oraz rozwiązanie wybrać w temacie żywienia mineralnego krów zasuszonych, mając na uwadze powyższe trudności i wymagania pokarmowe?
Rozróżniamy dwa modele żywienia krów zasuszonych w oparciu o skład mineralny.
Pierwszy z nich zakłada zmniejszenie stosunku wapnia do fosforu do względem proporcji 2:1, np. do poziomu 60 g Ca i 30 g P w dawce dziennej. Rozwiązanie to nie powinno być stosowane przez całe zasuszenie, a jedynie w pierwszej fazie, czyli podczas zasuszenia właściwego (ok. 4-5 tygodni). Utrzymywanie zmniejszonego poziomu wapnia aż do samego wycielenia może zwiększać ryzyko hipokalcemii, szczególnie w momencie wzrostu zapotrzebowania na ten pierwiastek i jego mobilizacji z kości.
Model ten jest praktyczny w gospodarstwach, w których możliwe jest techniczne wydzielenie dwóch grup krów: w okresie zasuszenia właściwego (far-off) oraz w okresie przygotowania do wycielenia (close-up). Jest on stosowany i szczególnie ceniony w sytuacjach, gdy występują trudności z podawaniem krowom produktów zawierających sole gorzkie, ze względu na ich smak. Rozwiązaniem opartym na odwróconym stosunku wapnia do fosforu jest mieszanka mineralno-witaminowa dla krów Naszmix Opti KZ, którą charakteryzuje wysoka zawartość fosforu (8%) oraz zmniejszony poziom wapnia (1,5%).
Druga metoda bazuje na kontroli bilansu kationowo-anionowego w dawce pokarmowej, czyli DCAD (Dietary Cation Anion Difference). Polega ona na obliczeniu stosunku kationów sodu, potasu do anionów jodu, chloru i siarki. Stosunek ten wyraża się w miliekwiwalentach (mEq) i jest liczony w suchej masie całej mieszanki. W uproszczeniu DCAD oblicza się według następującego wzoru: DCAD = (K + Na) – (Cl + S).
Metoda ta jest o tyle skomplikowana i problematyczna, że wymaga wiedzy na temat zawartości K, Na, Cl, czy S we wszystkich komponentach dawki pokarmowej, co w przypadku pasz objętościowych i ich zmienności w ciągu roku może być trudne. Dodatkowym wyzwaniem w prawidłowym bilansowaniu DCAD jest stosowanie pasz bogatych w kationy, przede wszystkim w potas. Należą do nich m.in. kiszonka z lucerny, siano, niektóre mieszanki traw (zwłaszcza z pierwszego pokosu) oraz komponenty buraczane, takie jak wysłodki. Nadmierna zawartość potasu zwiększa ryzyko hipokalcemii.
Prawidłowy poziom bilansu kationowo-anionowego u krów zasuszonych powinien wynosić od -100 do +100 mEq w kg suchej masy.
Wsparcie bilansowania dawki pokarmowej dla krów w zasuszeniu
Tego typu rozwiązanie oferuje Naszmix Opti KZ DCAB, zawierający w swoim składzie sole anionowe w postaci siarczanu magnezu, siarczanu wapnia oraz chlorku wapnia.
Naszmix Opti KZ DCAB wprowadza się do dawki pokarmowej na 3 tygodnie przed wycieleniem, w dawce maksymalnej 280 g/szt.
W celu sprawdzenia skuteczności zastosowanego dodatku i oceny ryzyka hipokalcemii przeprowadza się badanie pH moczu krów w okresie od 2 do 3 tygodni przed porodem. Prawidłowy poziom pH moczu w tym okresie powinien wynosić poniżej 7, optymalnie 6,2-6,8.
Zarówno Naszmix Opti KZ, jak i Naszmix Opti KZ DCAB, oprócz dostarczania składników mineralnych w ilościach dostosowanych do przyjętego modelu żywienia, zapewniają również witaminy A, D₃ i E oraz selen, które wspierają prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego w okresie okołowycieleniowym.
Chcąc zabezpieczyć krowy w okresie zasuszenia przed chorobami metabolicznymi po wycieleniu, przygotować je do optymalnego startu w laktację, a jednocześnie zadbać o prawidłowy rozwój płodu, należy zwrócić uwagę na szereg czynników. Należą do nich odpowiednio zbilansowana dawka pokarmowa, kontrola pobrania paszy, zapewnienie właściwych warunków dobrostanu oraz wybór odpowiedniej strategii żywienia mineralnego. Przy wyborze premiksu dla krów suchych nie należy kierować się zawartością tylko jednego składnika, a wziąć pod uwagę cały skład produktu. Wybór mieszanek mineralno-witaminowych (premiksów) Naszmix Opti KZ oraz Naszmix Opti KZ DCAB, pozwala efektywnie zadbać o odporność zwierząt po wycieleniu oraz znacznie zmniejszyć ryzyko chorób związanych z tym okresem.
