Pierwszą uprawę ścierniska powinno się wykonać możliwie płytko, bo jej zadaniem jest przede wszystkim przerwanie parowania wody z gleby. Istotne jest, aby gleba została wówczas podcięta na całej powierzchni. W przypadku większości maszyn do uprawy ścierniska efekt ten można uzyskać już przy pracy na głębokości do 5 cm. To ważna kwestia, ponieważ płytka uprawa oznacza mniejsze zużycie paliwa, ogranicza przesuszanie gleby i nie narusza jej struktury. Dodatkowo przy bardzo płytkiej pracy można jechać szybciej, co sprzyja rozdrabnianiu gleby oraz lepszemu mieszaniu resztek pożniwnych.
Problem z suszą
Ultrapłytka uprawa w ostatnich latach bardzo dobrze przyjęła się w polskich gospodarstwach, zwłaszcza w rejonach, gdzie rolnicy praktycznie co roku zmagają się z suszą. Ta metoda uprawy idealnie wpisuje się również w założenia nowej polityki rolnej UE. Co ważne, maszyny, które pozwalają uprawiać ściernisko bardzo płytko, z powodzeniem można wykorzystywać do kolejnych zabiegów uprawowych, których celem jest walka z samosiewami i kiełkującymi nasionami chwastów. W teorii płytka uprawa to prosty i szybki zabieg. Aby jednak skutecznie uprawiać glebę na tak małej głębokości, trzeba spełnić kilka warunków i mieć odpowiednią do tego maszynę.
Pole powinno być możliwie równe, tak aby można było podciąć całą powierzchnię gleby. Dlatego ultrapłytka uprawa najlepiej sprawdzi się w gospodarstwach stosujących uproszczone systemy uprawy gleby. Kolejną bardzo istotną sprawą, którą producenci maszyn nie zawsze uwzględniają, są koleiny pozostawiane na polu np. przez kombajn zbożowy. Z tego powodu twierdzenia o idealnej uprawie całej powierzchni pola na głębokości 2 cm można w większości przypadków uznać za mało wiarygodne. Naszym zdaniem głębokość 3–3,5 cm to absolutne minimum. Dotyczy to pól, na których pracowały kombajny wyposażone w szerokie opony lub gąsienice. Jeśli jednak używany był duży kombajn z ogumieniem o szerokości 650–680 mm, koleiny najprawdopodobniej będą jeszcze głębsze. Oczywiście wpływ na to ma również wilgotność gleby. Ostatnim warunkiem umożliwiającym bardzo płytką pracę jest odpowiednia wilgotność gleby. Jeśli jest ona skrajnie przesuszona i twarda, niektóre maszyny nie będą w stanie pracować tak płytko. W takiej sytuacji znaczenie ma masa maszyny oraz kąty ustawienia elementów roboczych pracujących w glebie. Trzeba również pamiętać o tym, że gdy chcemy pracować bardzo płytko, maszyna uprawowa musi dokładnie kopiować nierówności terenu. Dlatego w szerokich maszynach konieczne jest dzielenie sekcji roboczych na węższe elementy, które będą niezależnie dopasowywać się do ukształtowania pola.
Na rynku mamy różne agregaty ze specjalnymi talerzami, zgrzebła czy wielobelkowe kultywatory. To zazwyczaj maszyny o dużej szerokości roboczej, wymagające nierzadko traktora o mocy powyżej 250 KM, ale także posiadacze mniejszych ciągników mogą znaleźć coś dla siebie. Szeroka oferta wcale nie ułatwia wyboru najlepszej dla gospodarstwa maszyny.
W dalszej części artykułu przedstawiamy najnowsze rozwiązania i technologie stosowane w ultrapłytkiej uprawie – od prostych bron mulczowych po zaawansowane kultywatory. Prezentujemy wybrane maszyny, choć podobne konstrukcje znajdują się w ofercie niemal każdego producenta maszyn uprawowych.
Trzy rzędy talerzy
Jedną z nowości zaprezentowaną na zeszłorocznych targach Agritechnica była brona talerzowa Väderstad Carrier z trzema rzędami talerzy. Nowy wariant dotyczy modeli Carrier XT 425–625 oraz Carrier XL 425–725. Zmiana polega na rozszerzeniu standardowego układu dwóch rzędów talerzy do trzech. W efekcie odstęp między nimi został zmniejszony do 8,3 cm, a liczba narzędzi roboczych w glebie wzrosła o 50%. Przekłada się to na bardzo intensywne mieszanie gleby, rozdrabnianie resztek pożniwnych i dokładniejsze wyrównanie powierzchni pola.
Producent podkreśla, że trzy rzędy talerzy najlepiej sprawdzają się w ultrapłytkiej uprawie, gdzie głębokość robocza wynosi zaledwie kilka centymetrów. Nowe narzędzie wykorzystuje standardowe ramiona talerzy Carrier, które można doposażyć w CrossCutter Disc, CrossCutter Disc Aggressive, talerze 450 mm lub 470 mm TrueCut.
Dodatkowo Väderstad zwraca uwagę na możliwość utrzymania wysokiej prędkości roboczej 15–20 km/h, przy niskim zużyciu paliwa, co ma znaczenie przy dużych areałach. Nowy trzeci rząd talerzy oferowany jest jako wyposażenie dodatkowe.
Brona łopatkowa
Kolejnym ciekawym rozwiązaniem do ultrapłytkiej uprawy jest brona łopatkowa TerraStar od brytyjskiego producenta Claydon. Charakterystycznym elementem roboczym tej maszyny są cztery łopatki o szerokości 7 cm każda, promieniowo zamocowane do wału. Każda z nich wycina fragment ścierniska i w zależności od prędkości jazdy mniej lub bardziej intensywnie je miesza. Rzędy wałów z łopatkami są nierównoległe, a odstęp między nimi wynosi od 100 do 245 cm. Głębokość roboczą reguluje się na kołach podporowych po bokach maszyny.
Brona Claydon TerraStar ma 6,3 m szerokości roboczej i do pracy potrzebuje ciągnika o mocy ok. 150–200 KM. Poza ultrapłytką uprawą ścierniska sprawdzi się też do mieszania obornika i gnojowicy, ścinania poplonów, wyrównywania pól oraz zwalczania ślimaków.
Nowy polski agregat
Nową maszynę do płytkiej uprawy ścierniska zaprezentował w tym roku polski producent ze Strzelec Małych. Agregat uprawowy Agro-Masz Siena z hydrauliczną regulacją głębokości pracy pozwala zarówno na płytkie podcięcie wierzchniej warstwy gleby na głębokość od 4 cm, jak i głębszą uprawę do 15 cm, aby spulchnić glebę np. przed siewem. Siena nadaje się również do mechanicznego niszczenia chwastów.
Agregat Siena to maszyna zawieszana, składana hydraulicznie, dostępna w wersji 4- i 5-metrowej. Zapotrzebowanie na moc wynosi min. 180 KM. Agregat wyposażony jest w zęby z zabezpieczeniem sprężynowym oraz gęsiostopkę. Dzięki temu zęby skutecznie omijają przeszkody takie jak kamienie, a następnie wracają do zadanej głębokości, zapewniając równomierne podcięcie na całej szerokości roboczej. Wał nożowy (tnący), znajdujący się w pierwszej sekcji roboczej, zapewnia podcięcie resztek organicznych.
Sześciobelkowy kultywator
Do płytkiego podcięcia z powodzeniem można wykorzystać 6-belkowy kultywator Pöttinger Plano VT 6060. Najważniejszym elementem 6-m maszyny są zęby z różnymi lemieszami. Ich budowa i właściwości mają istotny wpływ na pracę w glebie i uzyskiwane efekty pracy. Dlatego też w zależności od warunków glebowych i obszarów zastosowań producent zaleca dwa różne systemy zębów: sztywne oraz sprężyste.
Sztywne zęby są zabezpieczone sprężynami o zabezpieczeniu do 200 kg, co skutkuje stabilną pracą. Alternatywnie do wyboru są wibrujące, spiralne zęby sprężynowe, wykonane z kwadratowej stali sprężynowej o grubości 30 × 30 mm. Zęby te wibrując wykazują dużą wytrzymałość i lepiej kruszą, co jest szczególnie istotne przy przygotowaniu łoża siewnego i wymieszaniu resztek pożniwnych. Obydwa systemy zębów można wyposażyć w gęsiostopki Durastar Plus (wzmocnione hartowanym metalem) o szerokości 200 mm lub dłuta Durastar o szerokości 50 mm. Jak podkreśla producent, gęsiostopki nadają się do płytkiego, całopowierzchniowego podcięcia, a wystarczający efekt mieszania zapewnia niewielki kąt natarcia. Natomiast wąskie dłuta nadają się szczególnie do głębszej obróbki i intensywnego mieszania. Można je jednak również stosować do płytkiej podorywki.
Głębokość pracy w Plano utrzymuje układ regulacji hydraulicznej przez pojedyncze lub podwójne koła kopiujące z przodu oraz wał. Aby wyregulować wał odpowiednio do kół kopiujących i bez konieczności wykonywania dodatkowych ustawień, zmiana ustawień hydraulicznych kół kopiujących została przeniesiona przez drążek regulacyjny do tyłu na wał. Regulacja wału odbywa się więc automatycznie, a kultywator zawsze jest ustawiony równolegle do podłoża. Do pociągnięcia maszyny potrzebny jest ciągnik co najmniej 180 KM.
Brona łańcuchowa
Ciekawą konstrukcją maszyny do ultrapłytkiej uprawy jest brona łańcuchowo-talerzowa Dalbo Powerchain, która cechuje się przede wszystkim bardzo prostą budową. Maszyna wyposażona jest w 4 pojedyncze, luźno zawieszone łańcuchy tarczowe. Każdy łańcuch składa się z 22–50 tarcz (talerzy) umieszczonych pod kątem 40°. Kształt łańcuchów oraz odległość między tarczami zapewnia pełne cięcie na całej szerokości roboczej. Przednie i tylne łańcuchy napinane są hydraulicznie – każdy indywidualnie, co zapewnia optymalną pracę talerzy w zależności od prędkości i warunków panujących na polu.
Głębokość robocza zmienia się w zależności od warunków glebowych, ale zazwyczaj wynosi ok. 5 cm. Można ją regulować za pomocą obciążników montowanych na talerzach – każdy z nich waży 2,4 kg i pozwala na zwiększenie nacisku na glebę.
Maszyna może pracować z prędkością do 15 km/h. Brona łańcuchowa Dalbo Powerchain dostępna jest w szerokościach 5, 8 i 12 m. W największym wariancie maszyna ma 199 dysków i ponad 10 ton masy. Do pracy wymaga ciągnika 300–350 KM, co czyni ją narzędziem przeznaczonym dla większych gospodarstw z dużymi działkami.
Szybko i tanio
Jednym z najszybszych i najbardziej ekonomicznych sposobów na ultrapłytką uprawę ścierniska po zbożach i rzepaku jest brona mulczująca. Aby jednak uzyskać zadowalające efekty pracy tej maszyny, potrzeba sporo doświadczenia. Obowiązuje tutaj prosta zasada: gdy zwiększasz prędkość pracy, musisz zwiększyć także kąt natarcia zębów.
Brona mulczowa Rolmako SpringExpert dostępna jest w wersji o szerokości 6; 7,5 oraz 9 m. Ma 5 rzędów podwójnych palców roboczych umieszczonych na grubościennych rurach. Palce mają 16 mm grubości i 750 mm długości. Każda para zębów mocowana jest na poprzecznej rurze śrubami w taki sposób, aby zęby zachowały możliwość niewielkiego obrotu. Kąt pracy palców jest regulowany hydraulicznie.
Za dopłatą maszynę można doposażyć w talerze tnące 460 mm, siewnik do poplonów APV z dmuchawą hydrauliczną, wał nożowy ProCut, czy pręty z końcówkami z węglików spiekanych.
Podsumowanie
Niezależnie od rodzaju maszyny, płytka uprawa ścierniska wymaga spełnienia kilku istotnych warunków, tj. równej powierzchni pola, niewielkich kolein oraz odpowiedniej wilgotności gleby. Ważne jest również, aby maszyna dokładnie kopiowała nierówności terenu.
Największy wpływ na pracę na niewielkiej głębokości mają zastosowane elementy robocze. W przypadku bron talerzowych najlepsze efekty zapewniają talerze o niewielkiej średnicy np. faliste, przeznaczone wyłącznie do bardzo płytkiej pracy. W kultywatorach ścierniskowych sprawdzają się gęsiostopki, a przy pracy ze skrzydełkami podcinającymi istotna jest możliwość zmiany kąta ustawienia słupic. Dodatkowo każdą uprawę pożniwną należy wykonywać pod niewielkim kątem względem kierunku jazdy siewnika, aby uzyskać lepsze efekty agrotechniczne.
